विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० प्र० खं० अ० ७२

पितरोऽव्ययाः ॥ १६ ॥ समाशतैर्दशभिर्दिव्यैस्तिष्ययुगं स्मृतम् ॥ द्विगुणं द्वापरं ज्ञेयं त्रेता त्रिगुणमुच्यते ॥ १७ ॥ चतुर्गुणं कृतं प्रोक्तं पिण्डितं चाब्दसंख्यया ॥ चतुर्गुणं सहस्राणि राम द्वादश कीर्तितम् ॥ १८ ॥ अतः परं युगावस्थां निबोध गदतो मम ॥ चतुष्पात्सकलो धर्मस्तथा ऽब्रूहोतरं जगत् ॥ १९ ॥ श्वेतवर्णो हरिर्देवो ज्ञाननित्यश्च मानवाः ॥ चत्वार्यब्दसहस्राणि तेषामायुः प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥ समानवीर्याश्च नरास्तन्न नास्त्यधरोत्तरम् ॥ त्रिपादविग्रहो धर्मो राम त्रेतायुगे तदा ॥ २१ ॥ केशवे रक्ततां याते नरा दशशतायुषः ॥ यज्ञे शुभे प्रवर्तन्ते नित्यं हिंसात्मकेषु च ॥ २२ ॥ जयक्षेत्रोत्तरे चैव तदा भवति भार्गव ॥ द्विपादविग्रहो धर्मः पीततामच्युते गते ॥ २३ ॥ समाः शतानि चत्वारि तदा जीवन्ति मानवाः ॥ युद्धशौण्डा महोत्साहा लोका वैश्योत्तरास्तदा ॥ २४ ॥ जायन्ते शास्त्रभेदाश्च मतिभेदास्तथैव च ॥ स्वल्पमायुर्नृणां बुद्ध्वा विष्णुर्भार्गवरूपधृक् ॥ २५ ॥ एकमेव यजुर्वेदं चतुर्धा व्यभजत्पुनः ॥ तस्य शिष्यप्रशिष्याश्च वेदमेकं पुनःपुनः ॥ २६ ॥ शाखाभेदसहस्रेण विभजन्ति द्विजोत्तमाः ॥ एकपादस्थिते धर्मे कृष्णतां केशवे गते ॥ २७ ॥ धर्मभेदे समुत्पन्ने देवतानामनिश्चये ॥ न विद्यते तदा राम आयुषस्तु विनिश्चयम् ॥ २८ ॥ गर्भेस्थाश्च म्रियन्तेत्र बाल्येयौवनगास्तथा ॥ शूद्रोत्तरास्तदा लोकस्थितिर्भवति भार्गव ॥ २९ ॥ सुप्रतीघा धर्मेषु तदा भवति भूतले ॥ पापिष्ठो वर्धते राम धर्मिष्ठः क्षीयते तदा ॥ ३० ॥ राजानः शूद्रभूयिष्ठाश्चौराश्चाथोपजीविनः ॥ ब्राह्मणास्सर्वभक्षाश्च भवन्ति भृगुनन्दन ॥ ३१ ॥ धर्मिनिष्ठांश्च राजा न तदा राम जीवति ॥ तस्मिन्काले सुकृतिनां भक्तिर्भवति केशवे ॥ ३२ ॥ तेषामल्पेन कालेन तोषमायाति केशवः ॥ धन्याः कलियुगे राम तपस्तप्स्यन्ति मानवाः ॥ ३३ ॥ तपसाल्पेन ते सिद्धिं प्राप्स्यन्तीति च निश्चयः ॥ चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वन्तरमिहोच्यते ॥ ३४ ॥ कल्पस्तु राम विज्ञेयो मन्वंस्तु^१ चतुर्दश ॥ आदिमध्यान्तरालेषु मनूनां भृगुसत्तम ॥ ३५ ॥ कृतमानप्रमाणेन सन्धिर्भवति मानद ॥ चतुर्युगसहस्रं तु कल्पमाहुर्मनीषिणः ॥ ३६ ॥ कल्पश्च दिवसः प्रोक्तो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ तावती च निशा तस्य यस्यां शेते स भार्गव ॥ ३७ ॥ एवंविधैरहोरात्रैर्दिनमासादिसंख्यया ॥ पूर्णं वर्षशतं सर्वं ब्रह्मा भार्गव जीवति ॥ ३८ ॥ ब्रह्मायुषा परिच्छन्नः पौरुषो दिवसः स्मृतः ॥ तावती च निशा तस्य यत्स्यदं सकलं जगत् ॥ ३९ ॥ एवं विधा ये

---

^१ 'मन्वस्तं' इति ख० ।

॥ ४४ ॥