विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि०ध० || ५१ ||
प्र० खं० अ० ८४

भूतः ॥ ५९॥ षडशीतिमतिक्रम्य चषकान्प्राग्विजस्य तु ॥ यच्छेषन्तद्दिनादिस्थः कालस्तु कुलिकस्य च ॥ ६० ॥ सप्तसप्तत्यतिक्रम्य सार्धान्तु
चषकानुरौ ॥ राहोस्तु चषको होरा शेषकालो गुरोर्मतः ॥६१॥ भौमेहोरासमारम्भे द्वात्रिंशत्तु विनाडिकाः ॥ वेला तु कुलिकस्योक्ता शेषः कालः
कुजस्य तु ॥ ६२ ॥ जीवशुक्रहोरासु सर्वकर्माणि कारयेत् ॥ क्रूरासु च तथान्यासु न किञ्चित्कुलिकस्य च ॥ ६३ ॥ अतः परं मुहूर्तानां
देवतानि निबोध मे ॥ सर्वकर्माणि विवर्त्तन्ते ह्यहोरात्रेण पार्थिव ॥६४॥ सततं ते विनिर्दिष्टा मुहूर्तास्त्रिंशदेव तु ॥ वज्र उवाच ॥ अष्टाविंशतिरिक्तानि
त्यक्त्वा तानि ममानघ ॥ ६५ ॥ त्रिंशन्मुहूर्ताश्च कथं त एव द्विजसत्तम ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ दिनरात्र्योस्समत्वे ह्यर्धं भवति पार्थिव ॥ ६६ ॥
तयोर्मध्ये च सप्ततमभिजिन्नामविधीयते ॥ तयोर्हिन्वान्वया त्रिंशन्मुहूर्ता विहितास्तव ॥ ६७ ॥ नक्षत्रेष्वाप्येतेषां देवताः परिकीर्तिताः ॥ केवलं
क्रमाह्वितश्च क्रमस्तेषां निबोध मे ॥ ६८ ॥ रौद्रस्सर्पस्तथा मैत्रः पित्रो वासव एव च ॥ आप्यो वैश्वस्तथा राजंश्चेश्वरः शक्रदैवतः ॥ ६९ ॥
ऐन्द्राग्नौ नैर्ऋतस्तु वारुणश्च महीपते ॥ आर्यम्णस्तु तथा भाग्यो मुहूर्तेस्तु दिवाचराः ॥ ७० ॥ रौद्रोऽजडोवहिश्चैवः पौष्णाश्विन एव च ॥
याम्योऽग्निदैवतश्चैव ब्राह्मस्सौम्यस्तथैव च ॥ ७१ ॥ आदित्यो जीवदेवत्यो वैष्णवः सूर्यदैवतः ॥ त्वाष्ट्रश्चैवाथ वायव्यो मुहूर्तो
रात्रिवारिणः ॥ ७२ ॥ अतः पञ्चदशो भागो रात्रेश्च यदुनन्दन ॥ मुहूर्त्तसंज्ञः कथितो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ७३ ॥
महाकल्याद्यथास्थ्य कालावयवदेवताः ॥ उक्तास्तव मुहूर्त्ताश्च तेषां काले स्वकेऽर्चनम् ॥ ७४ ॥ महाफलं हि निर्दिष्टं स्याद्वियोगे विशेषतः ॥
स्वकाले देवताः पूज्याः सोपचारैर्विशेषतः ॥ तस्यास्सकाशादिष्टम्ये कामयदिष्टमहंफलम् ॥ ७५ ॥ काले स्वके यः प्रयतस्तु भक्त्या देवान्यथावत्स
मृपैति राजन् ॥ सपर्धया तस्य दिशन्ति देवाः फलानभीष्टान्यृतु लोहिताक्ष ॥७६॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मा०सं० कालावयवदैवतानां
माहात्म्यवर्णनो नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः ॥ ८३ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ लग्नानि द्वादशैतानि दिनरात्रेण नित्यशः ॥ यथादित्यः स्थितो राशौ
तंदद्यानि नराधिप ॥ १ ॥ मेषो वृषोथ मिथुनः कुलिङ्गस्सिंह एव च ॥ कन्या तुला तथा कीटो धन्वी मकर एव च ॥ २ ॥ कुम्भो मीनश्च राजेन्द्र
लग्ना द्वादश कीर्तिताः ॥ कुजशुक्रो बुधश्चेन्दुः सूर्य्यशुक्रौन्दिसत्तथा ॥ ३ ॥ भौमो जीवश्च सौरश्च शनिजीवौन्दवश्च च ॥ मेषादीनां क्रमेणोक्ताः
प्रभावः पृथिवीपते ॥४॥ लग्नस्यार्धं स्मृता होरा तयोर्विपमराशिषु ॥ आदित्यचन्द्रौ चन्द्रार्कौविषमे समराशिषु ॥ ५ ॥ लक्षात्रिभागो दृष्काणः

॥ ५१ ॥

---

१ 'व्याधियोगे' इति ख० । २ 'खोपवासैः' इति ख० । ३ 'बुद्यादिषु' इति ख० । ४ 'भौमो जीवस्सनैश्चारी सोरो जीवस्तथैव च' इति ख० ।