विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

क्रमात्तेषां तथेश्वराः ॥ लग्नेशः¹ पंचमेशश्च नवमेशस्तथैव च ॥६॥ मेशाद्याः कथिता नित्यं मेषसिंहधनुर्धराः ॥ मकराद्यास्तथा प्रोक्ता वृषकन्यामृगा
स्तथा ॥७॥ तुलाद्या मिथुनस्तौली कुम्भश्च वसुधाधिप ॥ कुलीरश्च कोटौ मीनस्तथैव च ॥८॥ आवृत्तौ राशिप्रभृति गणनीया नवांशकाः॥
राशीनां तु यथोक्तानां क्रमाच्च नवेश्वराः ॥ ९ ॥ स्वराशितस्तथारभ्य क्रमेणैव नवेश्वराः ॥ राशीश्वराः प्रोक्ता राशीनां द्वादशांशकाः ॥ १० ॥
पंच भौमस्य सौरस्य पंच त्रिंशंशका मताः ॥ जीवस्याष्टौ विनिर्दिष्टाः सप्त प्रोक्ता बुधस्य तु ॥ ११ ॥ शुक्रस्योक्तास्तथापञ्च राशौ विषम
संज्ञके ॥ आद्यास्तु पञ्च शुक्रस्य ततस्सप्त बुधस्य च ॥ १२ ॥ जीवस्याष्टौ तथा प्रोक्ताः पञ्च सौरस्य चाप्यथ ॥ कुजस्य तु तथा पञ्च
राशौ तु समसंज्ञके ॥ १३ ॥ लग्नं च होरा च तथा द्रिकाणं नवांशकं द्वादशभागसंज्ञम् ॥ त्रिंशांशकं चाप्यथ पञ्चमद्रमाहुर्मुनेयञ्च
लग्नम् ॥ १४ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मा०सं० षड् लग्नवर्णनो नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः ॥८४॥ वज्र उवाच ॥ शुभो वाप्यशुभो
वापि कथं काले महीतले ॥ ज्ञायते भार्गवश्रेष्ठ तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ कृत्तिका याम्यवायव्ये नागवीथ्युत्तरोत्तरे ॥
गजवीथीतुहृदये प्राजापत्यादयस्त्रयः ॥२॥ ऐरावणे द्वुङ्‌भागे³ अहोरात्रचतुष्टयम् ॥ मध्ये वरे तथावीथी फल्गुनीऋक्षयोर्द्वयोः ॥३॥ मध्यमध्ये तु
गोवीथी अजायं भचतुष्टयम् ॥४॥ मध्यान्ते जरद्गः स्यात्त्रितयं श्रवणादिकम् ॥४॥ याम्योत्तरेण तु मृगा हस्तचित्रे प्रकीर्तिते ॥ अजदक्षिणमध्ये तु
विशाखा मैत्रेयस्सुताः ॥५॥ आविकायाम्थयाम्ये तु शक्राद्यं भचतुष्टयम् ॥ वैश्वानरपथं प्राहुस्तमेवात्यन्तदारुणम् ॥६॥ उद्यास्तमयामयां च
चारेण च तथा ग्रहाः ॥ उत्तरासु⁵ शुभाः प्रोक्ता दक्षिणास्वशुभावहाः ॥७॥ सुप्रभारश्मिमन्तश्च नागवीथ्यां यदा ग्रहाः ॥ न तदस्ति शुभं लोके
यत्र पश्यन्ति मानवाः ॥ ८ ॥ विरस्मयो विवर्णाश्च वैश्वानरपथाश्रिताः ॥ न तदस्ति शुभं राम यन्न कुर्य्युर्जगत्त्रये ॥ ९ ॥ रोहिणीशकटं भित्त्व
ग्रहा यदि भवेत्तदा ॥ नाशः प्रजानां क्रूरैश्च विशेषेणान्न लक्ष्येतो॥ १०॥ सौरराहुसूर्याः क्रूरास्तु तथा क्षीणश्च चन्द्रमाः॥ क्रूरैर्युक्तो बुधश्चैव राहुः केतुस्तथैव
चा॥ ११॥ शेषास्सौम्याग्रहाः प्रोक्ता मुनिभिस्तत्वदर्शिभिः॥ रोहिणी कृत्तिका पित्र्यं वैष्णवं मैत्रमेव वा ॥१२॥ पीडयन्तो ग्रहा हन्युर्देशं वरुणपालिताम्॥
पूर्वस्यां दिशि दृश्यन्ते सर्वतारग्रहा यदि ॥ १३ ॥ प्राच्यानां तु तदा राज्ञां भवेत्पीडा सुदारुणा ॥ मध्ये च यदि दृश्यन्ते मध्यदेशनिवासि
नाम् ॥ १४ ॥ वारुण्यां यदि दृश्यंते² तां दिशं पीडयन्ति च ॥ हीनाधिकं चरन्तश्च व्योम्ने वाऽदर्शनं गताः ॥१५॥ धूमायन्तो ज्वलन्तो वा वद्यन्ति

---

¹ 'तदा मध्ये' इति ख० । ² 'दृश्यन्तु' इति क० । ³ 'बुद्ध्याने' इति ख० । ४ 'भे' इति ख० । ५ 'उत्तरायां शुभाः' इति क० ।