विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

मन्त्रेण ब्रह्मणोऽर्घ्यं निवेदयेत् ॥ शन्नोदेवीति पाद्यं च प्रयतः सुसमाहितः ॥ ५४ ॥ हिरण्यगर्भेति तथा दद्यादाचमनं बुधः ॥ ध्रुवा द्यौरिति मन्त्रेण ह्यासने विनिवेदयेत् ॥ ५५ ॥ गन्धं पुष्पमलंकारं वस्त्रं धूपं सदीपकम् ॥ नैवेद्यं च तथा देयं सावित्रेण नराधिप ॥ ५६ ॥ प्राक्तन्मेतं दुक्तं ते मया सर्वाङ्गिकर्मसु ॥ प्राक्तन्त्रे तु कृते कार्यं होममन्त्रमथासकम् ॥ ५७ ॥ एवं कार्यं महीनाथ सर्वेष्वाभिक्रमेषु ॥ ५८ ॥ होमस्य विहितस्यान्ये तन्त्रं कार्यमथोत्तरम् ॥ महाकल्पस्य कल्पस्य तथा मन्वन्तरस्य च ॥ ५९ ॥ युगस्यथ समायाश्चान्यस्य हि तथैव च ॥ ऋतोर्मासस्य पक्षस्य ग्रहनक्षत्रयोस्तथा ॥ ६० ॥ तिथेश्च करणस्याथ मुहूर्त्तस्य च पार्थिव ॥ वर्त्तमानस्य सर्वस्य देयस्याधिपतिर्भवेत् ॥ ६१ ॥ इह गाव अयं यज्ञ आनः प्रजास्तथैव च ॥ धूतिं चैवोपभूतिं च इहाभागं तथैव च ॥ ६२ ॥ देयं चतुर्गृहीतेन होमद्रव्येण पार्थिव ॥ त्वन्नो अग्ने वरुणस्य स त्वंनो अग्न एव च ॥ ६३ ॥ अयाश्चाग्नेस्त्वेतैवेति तथा व्याहृतयो नृप ॥ त्वन्नो अग्नेति च ततो होतव्यमृक्त्रयं पुनः ॥ ६४ ॥ न्यूनं तदेति रिक्तेति न्यूनं चैवातिरिक्तकम् ॥ समं समे तथा हुत्वा होतव्यमृक्त्रयं ततः ॥ ६५ ॥ अनाज्ञातं यदाज्ञातं स्विष्टिकृञ्चाथ पार्थिव ॥ मनोज्योतिस्तथैवात्र त्र्यंबिकेशस्तथैव च ॥ ६६ ॥ यन्मे च मनसा च्छिद्रं विष्णुकर्म्मा तथैव च ॥ अयाश्चाग्नेस्तथा राजन्त्वन्नो अग्ने तथैव च ॥ सत्वन्नो अग्ने इत्येवं हुत्वा पार्थिवसत्तम ॥ ६७ ॥ आश्रावितेति मन्त्रेण देया पूर्णाहुतिर्भवेत् ॥ ६८ ॥ इष्टो हि यज्ञो भृगुभिर्मन्त्रेणानिलेन पार्थिव ॥ आज्यस्थालीं स्रुक्स्रुवौ च दर्भेस्तु परिमार्जयेत् ॥ ६९ ॥ तँश्च दर्भान्क्षिपेद्वह्नौ प्रयतः सुसमाहितः ॥ पूर्णमित्येव च ब्रूवा कार्यं संवीक्षणं ततः ॥ ७०॥ यथादिशं महीपाल तथा कुर्याद्विमोचनम् ॥ ततो विसर्जनं कार्यं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ ७१ ॥ भगवन्देवदेवेश जगत्तातार्त्तिनाशन ॥ ब्रजस्व पूजामादाय पुनरागमनाय च ॥७२॥ यजमानस्य शान्त्यर्थं सर्वस्य जगतस्तथा ॥ आरोग्याधनधान्येन यजमानं च वर्धय ॥७३॥ हुताशनस्य कर्त्तव्यं ततो राजनूद्विसर्जनम् ॥ द्रव्येषूक्तं वरेण्यस्त्वं प्रणतार्त्तिविनाशनः ॥ ७४ ॥ ब्रजस्व पूजामादाय पुनरागमनाय च॥ शान्त्यर्थं यजमानस्य राष्ट्रस्य च विवृद्धये ॥७५॥ गोब्राह्मणहितार्थाय जयाय च महीपतेः ॥ पूर्णपात्रमथादाय वाच्यं स्वस्त्ययनं ततः ॥७६॥ ततस्तु दक्षिणा देया यथा प्रोक्ता मया पुरा ॥ एतदुत्तरतन्त्रं तु प्रोक्तं सर्वाङ्गिकर्मणां ॥७७॥ विधानमेतत्कथितं तवाद्य सर्वाग्निकर्मस्वभिकार्योपयोगि॥ अतः परं किं कथयामि राजंस्तन्मे वदस्वायतलोहिताक्ष ॥७८॥इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे अभिकार्ये प्राक्तन्त्रोत्तर

---

१ 'मजतामां' इति ख० ।