विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि०ध० || ५७ || प्र० खं० अ० ९३

तन्त्रविधानं द्विनवतितमोऽध्यायः ॥ ९२ ॥

वज्र उवाच ॥ विस्तराच्छ्रोतुमिच्छामि ग्रहनक्षत्रपूजनम् ॥ त्वत्तोऽहं भार्गवश्रेष्ठ तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ १ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ कल्पिते मण्डले स्नातः प्राङ्मुखे च तथा कृते ॥ मण्डलस्य तु शौचार्थं पञ्चगव्यं प्रकल्पयेत् ॥ २ ॥

पयः काञ्चनवर्णाया नीलायाश्च तथा घृतम् ॥ दधि वै कृष्णवर्णायाः श्वेतायाश्च गोमयम् ॥ ३ ॥

गोमूत्रं ताम्रवर्णायाः पञ्चगव्यं प्रकल्पयेत् ॥ अथैतानि समस्तानि कपिलायास्समाहरेत् ॥ ४ ॥

गायत्र्या गृह्य गोमूत्रं रथे अक्षेति गोमयम् ॥ आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राण्वेति वै दधि ॥ ५ ॥

तेजोसि शुक्रमित्याज्यं सावित्र्येण कुशोदकम् ॥ अघमर्षणमन्त्रेण संयोज्य प्रणवेन तु ॥ ६ ॥

मण्डलाभ्युक्षणं कार्यं सावित्र्या तदनन्तरम् ॥ पूर्णं क्षीरक्षतोपेतं सर्षपातण्डुलैर्युतम् ॥ ७ ॥

शङ्खे रजते ताम्रे वा कुर्यादर्घ्यं विचक्षणः ॥ रथे अक्षेति मन्त्रेण द्रविणेन तथैव च ॥ ८ ॥

पाद्यस्य कल्पना कार्या द्रुपदायास्तथैव च ॥ हिरण्यवर्णास्त्यमृक्त्रयेण तथैव च ॥ ९ ॥

आपो हिष्ठेति तिसृभिः शन्नोदेवीरिति पार्थिव ॥ जीवदानं ततो देयं मण्डले नृपुङ्गव ॥ १० ॥

अर्घ्योदकं पवित्रञ्च तन्न मन्त्रः प्रकीर्तितः ॥ अग्नेरायुर् सीत्येवमणुमार्कं नराधिप ॥ ११ ॥

जीवस्यावाहनं कार्यं तं च वक्ष्याम्यतः परम् ॥ ओम्¹-आवाहयाम्यहं देवं जीवं सर्वगतं विभुम् ॥ १२ ॥

पञ्चधावस्थितं देहे³ पञ्चधावस्थितं पुनः ॥ पञ्चधावस्थितं भूयः पञ्चधावस्थितं ततः ॥ १३ ॥

वायव्येन तु भावेन पञ्चधावस्थितस्सदा ॥ आग्नेयेन तु भावेन पञ्चधावस्थितस्तथा ॥ १४ ॥

भूतात्मकेन तु तथा पञ्चधावस्थितं प्रभुम् ॥ वारुणेन च भावेन पञ्चधावस्थितं सदा ॥ ॥ १५ ॥

मण्डलेऽस्मिन्ग्रहेश्वरस्त्वं प्रविशाद्य नमोस्तु ते ॥ जीवस्यावाहनं कृत्वा यथावत्पार्थिवोत्तम ॥ १६ ॥

वक्ष्याम्यावाहनाद्ध्यानान्पूज्य स्यावाहनं भवेत् ॥ तद्दक्षिणोः परिमयेत्वमर्घ्यं देयं नराधिप ॥ १७ ॥

ध्रुवा द्यौरिति मन्त्रेण ह्यासनं विनिवेदयेत् ॥ आपोहिष्ठेति तिसृभिः पाद्यं च विनिवेदयेत् ॥ १८ ॥

अर्घ्योदकादाचमनं गायत्र्या विनिवेदयेत् ॥ दधि क्षोदं घृतं चैव मधुपर्कं निवेदयेत् ॥ १९ ॥

तत्र मंत्रत्रयं ज्ञेयं दधि क्राण्वेति पार्थिव ॥ तेजोसि शुक्रमित्येव मधुवाता ऋतायते ॥ २० ॥

मधुपर्कात्क्रमश्चत्थं ततो मात्रां निवेदयेत् ॥ महिष्णवं वै²जपात्रं द्रविणेन सदैव तु ॥ २१ ॥

पशुः कलौ न कर्तव्य इत्याह भगवान्प्रभुः ॥ रथे अक्षेति मन्त्रेण दातव्यमनुलेपनम् ॥ २२ ॥

विभूषणं च तेनेव ततः परतरं नृप ॥ यज्ञोपवीतं तु नवं तथा प्रतिसरं शुभम् ॥ २३ ॥

वस्त्रं पताकां च तथा सावित्रेण निवेदयेत् ॥ पुष्पं पुष्पवतीत्येव धूपं धूपसि ॥ ५७ ॥

---

१ 'ओम्' इति ख० नास्ति । २ 'बीजम्' इति ख० । ३ 'देहे' इति ख० ।