विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि०ध० ॥ ६६ ॥

प्र० खं० अ० १०६

लाभार्थं च तथा वैश्यैः आर्यैर्धर्म्मफलैप्सुभिः ॥ राज्यकामेन कर्त्तव्या राजपुत्रेण पार्थिव ॥ ५ ॥ तथा बन्धनमोक्षार्थं बद्धेन च महीपते ॥ स्थानच्युतेन कर्त्तव्या स्थानलब्धिमथेच्छता ॥ ६ ॥ व्याधितेन च कर्त्तव्या व्याधेः प्रशममिच्छता ॥ मारके च तथा कार्या मारकक्षयमिच्छता ॥ ७ ॥ पराभिचाराशङ्कायां ग्रहशान्तिं प्रयोजयेत् ॥ दिव्यान्तरिक्षभौमानामुत्पातानां तथोद्भवे ॥ ८ ॥ ग्रहाधीना नरेन्द्राणामुच्छ्रायाः पतनानि च ॥ भावाभावौ च जगतो ग्रहायत्तौ नराधिप ॥ ९ ॥ ब्रह्मणाऽषां वरो दत्तः पूजिताः पूजयिष्यथ ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नृणां पूज्यतमा ग्रहाः ॥ १० ॥ गुरुभक्तस्य दान्तस्य धर्म्मार्ज्जितधनस्य च ॥ पूजकस्य ग्रहेन्द्राणां सदा सानुग्रहा ग्रहाः ॥ ११॥ मानवस्याप्रमत्तस्य गोब्राह्मणहितस्य च ॥ मांसभक्षणहीनस्य सदा सानुग्रहा ग्रहाः ॥ १२ ॥ ये भक्ताः पुण्डरीकाक्षं देवदेवं जनार्द्दनम् ॥ नास्ति तेषां जगत्त्यस्मिन्दोषो ग्रहकृतो नृप ॥ १३ ॥ यथा बाणप्रहाराणां कवचं वारणं भवेत् ॥ तथा दैवोपहतानां शान्तिर्भवति वारणम् ॥ १४॥ ग्रहयागविधिं सम्यग्यश्चाधीते नराधिप ॥ ग्रहपाककृतं चैव तस्यानिष्टं न भविष्यति ॥ १५ ॥ अतीव विस्तरेणेयं ग्रहशान्तिरुदाहृता ॥ धन्या यशस्या चायुष्या सर्वकिल्बिषनाशिनी ॥ १६ ॥ प्रयुक्तां सम्यगिमां नरेन्द्र न जातु लोके भयमस्ति किंचित् ॥ आरोग्यमाप्नोत्यथ चिरं च जीवत्याप्नोति लक्ष्मीं सकलांश्च भोगान् ॥ १७ ॥ इति श्रीविष्णुधर्म्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे ग्रहशान्तिफलवर्णनो नाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०५ ॥

॥ वज्र उवाच ॥ ध्रुवस्याहं द्विजश्रेष्ठ ग्रहभानां पृथक्पृथक् ॥ सम्भवं श्रोतुमिच्छामि नक्षत्राणां च मानद ॥ १ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ब्रह्मणा सृष्टिकामेन पूर्वमेव नराधिप ॥ आदित्यस्तन्नभो हन्ता तेजो गोलकः कृतः ॥ २॥ ततोमयो गोलकश्च प्रकृतस्तं तथा कृतः ॥ अन्यानि तथान्यानि गोलकानि नराधिप ॥ ३॥ कृतानि तेन धर्म्मज्ञ ग्रहर्क्षाणां पृथक्पृथक् ॥ ध्रुवस्थाननिविष्टाश्च तारकाश्च चतुर्दश ॥ ४ ॥ तेषां नामविभागं मे गदतः शृणु पार्थिव ॥ उत्तानपादस्तस्याथ विज्ञेयः सोत्तरो हनुः ॥ ५॥ यज्ञोऽधरस्तु विज्ञेयो धर्म्मो मूर्द्धानमाश्रितः ॥ ६॥ हृदि नारायणः साध्यावश्विनौ पूर्वपादयोः ॥ ६ ॥ वरुणश्चार्य्यमा तस्य पश्चिमे चैव सक्थिनी ॥ शिश्नः संवत्सरस्तस्य मित्रोऽपानं समाश्रितः ॥ ७ ॥ पुच्छेऽग्निश्च महेन्द्रश्च मरीचिः कश्यपो ध्रुवः ॥ इत्येतान्यङ्गसंस्थानि तारकाणां चतुर्दश ॥ ८ ॥ ध्रुवेण भ्राम्यते सर्वमशेषं त्रिदिवं १ ॥ ध्रुवे हि भगवान्विष्णुः कालो लोकप्रपालकः ॥ ९ ॥ शिशुमारनिबद्धानां तारकाणां पृथक्पृथक् ॥ नामधेयानि विज्ञातुं

---

१ 'मया तु त्रिदिवे श्रुतम्' इति ख० ।

॥ ६६ ॥