विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० नृ० पु० अ० १७३

केशांस्तां वै स्थाणुरकामयत् ॥ तस्यां मैथुनसक्तस्य देवस्यस्य पिनाकिनः ॥ ३६॥ वह्निसम्भवभीतोन कृतो विघ्नो ह्यथाग्निना ॥ प्रविष्टं मैथुनागारं
वह्निं दृष्ट्वतस्तदा ॥ ३७ ॥ क्रोधाद्यासोद्भवः स्वेदो हरस्य समपद्यत ॥ आननस्वेदजो विद्युद्दैत्यस्मित्रिघातितः ॥ ३८ ॥ तस्याः पपात वदनं सा
पपौ तत्प्रपवतः ॥ अन्तर्वत्न्युथ तेनासीन्न शशाक च तेजसा ॥३९॥मोहिता तस्य बालस्य तर्न धारयितुं तदा॥ उत्ससर्जाय ते गर्भ दीप्तानलसम
द्युतिम ॥ ४० ॥ तं दधार महीपाल धरा देवीस्वरूपिणी ॥ संस्कारमकरोचास्य स्वयमेव च कश्यपः ॥ ४१ ॥ अङ्गारनिकटस्थत्वादङ्गारनामा
चाङ्गारकः कृतः ॥ उक्तं ते जन्म भौमस्य बुधस्यातः परं शृणु ॥४२॥ कश्यपस्य दनुर्नाम पत्नी त्रैलोक्यविश्रुता ॥ जनयामास तनयं जनेनामवि
विश्रुतम् ॥ ४३ ॥ सोऽकामयत वै कन्यां वरुणस्य महात्मनः ॥ वारुणीमिति विख्यातां त्रैलोक्यचन्दूसुन्दरीम् ॥ ४४ ॥ ततस्तपञ्च तेजश्च बलं
वीर्य्यं तथैव च ॥ शुल्कार्थं स ददौ तस्यै तानादाय वराङ्गना ॥ ४५ ॥ अप्सु लीना तदा जाता पञ्चमाषण दानवः ॥ तास्वप्सु लीनां विज्ञाय
प्रविवेशोदकं तदा ॥ ४६ ॥ तस्याः स्पर्शोपलम्भेन द्रवीभूतः स दानवः ॥ द्रवतीं समनुप्राप्तां तां विज्ञाय निशाकरः ॥ ४७ ॥ ममन्थ सहसा तोयं
पुनर्भार्या मनुजेश्वर ॥ मध्यमाने जले तेन तदा सोमेन पार्थिव ॥ ४८ ॥ विवेश तेजसि पयो विष्णोर्बवनसम्भवतः ॥ ततः कुमाग्सञ्जातो बुधस्तु
बह्बबोधनः ॥४९॥तद्दधार तदा तारा गुरुपत्नी यशस्विनी ॥ यदा धारयितुं शक्ता न बालं तेजसान्वितम्॥५०॥ दाक्षायणी चोत्ससर्ज चन्द्रपत्नी सुतं
तदा ॥ एवं जन्म बुधस्योक्तं जीवस्यातः परं शृणु ॥५१॥ सुरूपा नाम दुहिता मारीचोस्तु प्रजापतेः ॥दत्ता त्वङ्गिरसे मा तु रूपयौवनशालिनी॥५२॥
तस्यां स जनयामास देवाचार्यं बृहस्पतिम् ॥ बृहद्वातं महाबुद्धिं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ ५३ ॥ उक्तं ते जन्म जीवस्य शुक्रस्यातः परं शृणु ॥
उषा नाम तथा कन्या हिरण्यकशिपोरस्तुता ॥ ५४ ॥ भृगुपत्नी विशालाक्षी सर्वलोकेकसन्दरी ॥ जनयामास धर्मज्ञं ख्यातानामानमं
प्रभुम् ॥ ५५ ॥ स जहाराय योगात्मा धनं वैश्रवणस्य तु ॥ हते वित्ते तु यक्षेशो जगाम शरणं हरम् ॥ ५६ ॥ ततः क्रुद्धो महादेवो
भार्गवं हन्तुमुद्यतः ॥ भार्गवोऽपि च योगेन प्रविवेश हरं तदा ॥ ५७ ॥ होदरमभ्युत्थाय देवीं पर्वतन्न्दिनीम् ॥ तयाहन्तुं तु नत्याज
तदा शिश्रन शङ्करः ॥ ५८ ॥ शुक्तस्तु नाम चैवास्य तदा चक्रे जगद्गुरुः ॥ धनेशवं ददौ चास्य धनेश्वेन महानय ॥ ५९ ॥ मंत्र्यं चान्य
धनेशेन तथा चक्रे त्रिलोचनः ॥ शनैश्चस्य वक्ष्यामि जन्मतातन्तं नृवेश्वर ॥ ६० ॥ ब्रह्मणो मानमः पुत्रस्त्वष्टा नाम प्रजापतिः ॥ संशा तु
जनयामास कन्यां त्रैलोक्यसुन्दरीम ॥ ६१ ॥ तां ददौ सवितुः पत्नीं तस्यां सूर्यो महातपाः ॥ जनयामास धर्मज्ञं मनुं वैवस्वतं प्रभुम् ॥ ६२॥

॥ ६६ ॥