विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

सत्त्वमात्रामिकामेव तनुं तां सोऽभ्यमुञ्चत ॥ पितेव मन्यमानास्तान्सुतान्प्रध्याय स प्रभुः ॥ ७ ॥ पितरो ह्युपपक्षाभ्यां मध्ये रात्र्यहयोः पुरा ॥
तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेषु तत्स्मृतम् ॥ ८ ॥ यया सृष्टास्तु पितरस्तनुं तां स व्यपोहत् ॥ सापाविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत॥ ९॥
तस्मादहर्द्देवतानां रात्रिः स्यादासुरो मता ॥ तयोर्मध्ये तु पितरः सा तनुस्तु गरीयसी ॥ १० ॥ तस्माद्देवांसुरांश्चैव ऋषयो मानवास्तथा ॥
युक्तास्ते तामूपासन्ते तथा विष्णोर्यदन्तरम् ॥ ११ ॥ तस्माद्राज्यहयोः सन्धावुपासन्ते द्विजास्तु ताम् ॥ ततोऽन्यस्यां पुनर्ब्रह्मा स तनुंबहु-
पद्यत ॥ १२ ॥ रजस्त्वत्वात्मिकायां तु मनसा सोऽसृजत्प्रभुः ॥ मनसा तु ततस्तस्य प्रजानाज्ञज्ञिरे प्रजाः ॥ १३ ॥ मनसा च मनुष्यास्ते
जननान्मथिताः प्रजाः ॥ सृष्ट्वा पुनः प्रजाः सौम्य स्वं तनुं सोऽप्यपोहत् ॥ १४ ॥ सापाविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना
सद्यः प्रजायत ॥ तस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्गवे प्रजाः ॥ १५ ॥ तासुसृज्य ततो ज्योत्स्नां ततोऽन्यां प्राविशत्पुनः ॥
मूर्त्तिं रजस्तमासक्तां सोऽभ्ययुञ्जत ॥ १६ ॥ ततोऽन्यान्त्सान्धकारं तु क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजद् ॥ ताः सृष्टा तु क्षुधाविष्टा अनुभूत्या दातु-
मुद्यताः ॥ १७ ॥ अंभांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये ॥ राक्षसास्ते स्मृतास्तस्मात्क्षुधात्मानो निशाचराः ॥ १८ ॥ ध्रुवं क्षणेति ये
म्भांसि तेषु दृष्ट्वा परस्परम् ॥ तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यकाः क्रूरकर्मिणः ॥ १९ ॥ रक्षणे पालने चापि धातुश्चैव विभाव्यते ॥ यक्ष इत्येष धातुर्वै
क्षेपणे सन्निरुच्यते ॥ २० ॥ रक्षणाद्रक्ष इत्युक्ताः क्षणाद्यक्षा उच्यते ॥ तान्दृष्ट्वा तत्क्षणेनास्य केशाः शीर्यन्त धीमतः ॥ २१ ॥ ते शीर्णा
व्युत्थिता ह्यूमंधमारोहन्त ततः पुनः ॥ सर्पेणात्तु स्मृताः सर्पाः पन्नत्वात्पन्नगाः स्मृताः ॥ २२ ॥ बालत्मानः स्मृता व्याला हीनत्वात्त्वाय-
स्मृताः ॥ २४ ॥ स पन्नगान्त्समुत्पन्नपुत्रान्नानीविवेश विषात्मकान् ॥ सर्पान्दृष्ट्वा ततः क्रोधात्क्रोधात्मानो विनिर्ममे ॥ २५ ॥ गां धयन्तस्ततो
दृष्ट्वा गन्धर्वा अभिरक्षतः ॥ धय इत्येष धातुर्वै पाने ह्येष निरुच्यते ॥ २६ ॥ पिबन्तो जज्ञिरे वाचा गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः ॥ कर्णेन कपिला
भूत्वा पिशाचाः कपिशा ह्वलम् ॥ २७ ॥ भूतत्वात्ते स्मृता भूताः पिशाचाः पिशिताशिनः ॥ अद्यस्तु तासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ॥ २८ ॥
ततः स्वच्छन्दतोऽन्यानि वयांसि वयसा सृजन् ॥ पक्षिणः स तु दृष्ट्वा वै ततः पशून्गुणान्सृजन् ॥ २९ ॥ मुखतोऽजाः सृजन्सो वै वक्षसा
वयोऽसृजत् ॥ गावश्चैवोदराद्दह्ला पुनरन्यैश्च निर्ममे ॥ ३० ॥ पादतोऽश्वांस्तुरङ्गमांश्च रासभांस्त्वन्यान्मुगान् ॥ उष्ट्रैश्चैवै वराहांश्च श्वानांश्चांश्च