विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ६३ ॥ प्र० खं० अ० १०७ ॥ ६३ ॥

पुलस्त्या क्षमांच प्रादात्कर्दमस्य तु मातरम् ॥ ८४ ॥
कर्द्दिमः शङ्खपादश्च दक्षिणामाश्रितौ दिशम् ॥
लोकालोकनिविष्टौ ते लोकालोके मयोरितः ॥ ८५ ॥
दक्षश्च सन्ततिं प्रादात्क्रतवे भूरितेजसे ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि बालखिल्या इति स्मृताः ॥ ८६ ॥
जनयामास धर्मज्ञान्सर्वांस्तानूर्ध्वरेतसः ॥
दक्षः प्रादादूर्ज्जां वसिष्ठाय महात्मने ॥ ८७ ॥
तस्यामस्य सुता जाताः सप्त सप्ताश्ववर्चसः ॥
रजोबाहुश्चोर्ध्वबाहुः पवनश्चानघश्च यः ॥ ८८ ॥
सुतपाः शक्तिरित्येते वासिष्ठाः सप्त कीर्त्तिताः ॥
केतुमान्सुमहातेजा रजसश्च तथा सुतः ॥ ८९ ॥
लोकालोकनिवासी ते प्रतीच्यां स मयोरितः ॥
स्वाहां प्रादात्स दक्षोऽपि सप्तार्चिषे शरीरिणे ॥ ९० ॥
दिव्यान्तरिक्षभौमानामग्नीनां जननीं प्रभुः ॥
स्वाधां प्रादात्पितृभ्यस्तु मेनाया जननीं शुभाम् ॥ ९१ ॥
हिमाचलाय मेनापि पितृभिः प्रतिपादिता ॥
चतुर्दशैव कन्याश्च दत्वा धर्माय वै ददौ ॥ ९२ ॥
कीर्त्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया मतिः ॥
बुद्धिलज्जा वपुः शान्तिः तुष्टिः सिद्धिश्चतुर्दशी ॥ ९३ ॥
कीर्त्तिपुत्रो यशोदेवो दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः ॥
निश्चयश्च धृतेः पुत्रो मेधापुत्रस्तथा श्रुतः ॥ ९४ ॥
पुष्टेर्लाभः सुतश्चैव कामः श्रद्धासुतः स्मृतः ॥
क्रियायास्तनयो देवो मतिपुत्रस्तथा दमः ॥ ९५ ॥
बुद्धेर्बोधः सुतः प्रोक्तो लज्जाया विनयः स्मृतः ॥
वपुषो व्यवसायस्तु क्षेमः शान्तिसुतस्तथा ॥ ९६ ॥
तुष्टेः पुत्रस्तु सन्तोषः सुखः सिद्धेश्च भास्करः ॥
कामस्य च गतिर्भार्या तत्पुत्रो हर्ष उच्यते ॥ ९७ ॥
एवं प्रजाविवृद्ध्यर्थं दक्षो दत्त्वाऽथ कन्यकाः ॥
ईजे कदाचिद्यज्ञेन हयमेधेन पार्थिव ॥ ९८ ॥
तस्य जामातरः सर्वे गता यज्ञनिमन्त्रिताः ॥
भार्याभिः सहिताः सर्वे रुद्रं देवं सतीं विना ॥ ९९ ॥
रुद्रो नतिं न कुरुते भार्यार्थेनाभिचोदितः ॥
कदाचिदपि दक्षस्य ततोऽसौ न निमन्त्रितः ॥ १०० ॥
अनाहूतापि च गता पश्चात्तत्र सती शुभा ॥
दक्षान्न लेभे पूजां सा ततः क्रुद्धा शुभानना ॥ १०१ ॥
तत्याज दक्षसम्भूतां तां तनुं हिमकुन्दरे ॥
विनष्टां तु सतीं श्रुत्वा देवदेवः पिनाकधृक् ॥ १०२ ॥
शशाप दक्षं धर्मज्ञ मनुष्यस्त्वं भविष्यसि ॥
ध्रुवस्यान्वयसम्भूतो राजा त्रैलोक्यविश्रुतः ॥ १०३ ॥
तत्रापि विप्र क्रतौ तस्मिन् यज्ञकर्मण्यवस्थितान् ॥
भृगुं मरीचिमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ॥ १०४ ॥
शशाप चैवाङ्गिरसं वसिष्ठं च महामुनिम् ॥
सतीमबुद्ध्यावृत्त्या च दक्षस्यैव प्रजापतेः ॥ १०५ ॥
अनुवृत्तिः कृता यस्माद्भाविधर्ममकोविदैः ॥
१तस्माद्भवन्तः प्राप्तेऽस्मिन् शुभे मन्वन्तरे द्विजाः ॥ १०६ ॥
ब्रह्मणो यजमानस्य जन्म भूयोऽवाप्स्यथ ॥

---

१ 'भोजने' इति ख० ।