विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वपृथक् ॥५७॥ स्वयञ्च विविधानां स्थानानि व्यदधात्प्रभुः ॥ ब्रह्मलोकं ब्राह्मणानां शक्रक्षत्रयजन्मनाम॥५८॥ मारुतं प... ॥ शूद्रजन्मनाम ॥ ब्रह्मचारिप्रस्थानां ब्रह्मलोकं प्रजापतिः ॥ ५९ ॥ प्राजापत्यं गृहस्थानां यथाविहितकारिणाम् ॥ स्थानं सप्त ऋषीणां च तथैव वनवासिनाम् ॥ ६० ॥ यतीनाममृतं स्थानं यथेच्छागामिनां सदा ॥ कृत्वा स सुप्रसंस्थानं प्रजागमं तु मानसम् ॥ ६१ ॥ अथासृजत्प्रजाकर्तृ- न्मानसांस्तनयान्प्रभुः ॥ धर्मं रुद्रं मनुं चैव सनकं च सनन्दनम् ॥ ६२ ॥ भृगुं सनत्कुमारं च रुचिं श्रद्धां तथैव च ॥ मरीचिमथ्वाङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ॥ ६३ ॥ वसिष्ठं च महाभागं नारदं च महामुनिम् ॥ स्वभास्करान्वर्हिषदः अग्निष्वात्तांस्तथैव च ॥ ६४ ॥ क्रव्यादाम्रोपहूतांश्च आज्यपांश्च सुकालिनः ॥ आद्या मूर्तिविहीनाश्च त्रयस्तेषां गणाः स्मृताः ॥ ६५ ॥ चरमास्ते गणास्तेषां कथितास्तु ससूत्तयः ॥ महाभूतशरीराणि सृष्टवान्स तथैव च ॥ ६६ ॥ एवं कृत्वा प्रजासर्गं चांगुष्ठाद्दक्षिणात्ततः ॥ ससर्ज दक्षं भगवानामुंगात्तथैव च ॥ ६७ ॥ ससर्ज भार्या तस्यैव देवदेवः पितामहः ॥ तस्यां तु जनयामास दक्षो दुहितरः शुभाः ॥६८॥ ददौ ताश्च स धर्माय ब्रह्मपुत्रेभ्य एव च ॥ सतीं ददौ स रुद्राय रुद्रा गस्या- सुताः स्मृताः ॥ ६९ ॥ असंख्येया महावीर्या हरतुल्यपराक्रमाः ॥ त्रैख्यां तं भुवनं सर्वं सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥७०॥ भृगवे च ददौ ख्यातिं रूपे- णामप्रतिमौ शुभाम् ॥ भृगोर्धाताविधातारौ जनयामास साधुभौ ॥ ७१ ॥ श्रियं च जनयामास चञ्चरंश्च तुरङ्गमान् ॥ भृगुः प्रदाच्छुभं देवीं राजन्नारायणस्य च॥७२॥ तस्यां संजनयामास बलोन्मादौ महोत्कचौ ॥ मेरोः पर्वतराजस्य द्वे कन्ये भुवि विश्रुते ॥७३॥ धातुर्विधातुस्तत्ते दत्ते आयाति- र्नियतिस्तथा ॥ आयातिर्जनयामास प्राणं यदुकुलोद्वह ॥७४॥ नियतिर्जनयामास मुकुण्डं तपसां निधिम् ॥ व्यतीते सप्तमे कल्पे मुकुण्डोः सुमहात्मनः ॥ ॥७५॥ अहं पुत्रः ससुतपौ मनस्विनां नराधिप ॥ पत्नी मरीचेस्संभूतिर्द्दक्षस्य तनया शुभा ॥७६॥ प्रजापतिं पूर्णमासं जनयामास भामिनी ॥ पूर्णमासस्य विरजाः सुदामा तु तदात्मजः ॥ ७७ ॥ लोकलोकनिविष्टेस्तु लोकपालो मयोरितः ॥ पुत्रश्च पौर्णमासस्य सर्वेशो नाम चापः ॥ ७८ ॥ जनयामास पुत्रौ द्वौ स्तम्भः कश्यप एव च ॥ तयोर्गोग्तिकरौ पुत्रौ ज्ञेयौ संन्यासिनिश्चयौ ॥ ७९ ॥ स्मृतिमङ्गिग्नरसं प्रादाद्दक्षः पूर्व प्रजापतिः ॥ सिनीवाली कुहू राका तथैवानुमतिः शुभा ॥ ८० ॥ तस्यां संजनयामास अग्निं च भरतं तथा ॥ भरतस्य तथा पुत्रः पर्जन्य इति विश्रुतः ॥ ८१ ॥ हिरण्योरोमा पर्जन्य उदीचीं दिशमाश्रितः ॥ लोकलोकेऽवतिष्ठेस्ते लोकपालो मयोरितः ॥ ८२ ॥ अनुसूयां ददौ दक्षः तथार्रेः सुमहात्मनः ॥ तस्यां स जनयामास तपोराशिकरं परम् ॥ ८३ ॥ प्रीतिं दक्षः पुलस्त्याय दत्तोर्णा जननीं ददौ ॥