विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ७० ॥ प्र० खं० अ० १०८

होत्रादिकं कर्म बालकीडेव लक्ष्यते ॥ ग्राम्याणां मूढचित्तानां सोषिणां चैव योषिताम् ॥ १५ ॥ अन्येषां चैव धनिनां भूरिद्रवि- त्सुभिर्धनम् ॥ शास्त्राण्यनेकरूपाणि प्रथितानि सहस्रशः ॥ १६ ॥ देहि नित्यं यजस्वैवं देवास्त्वेडतुमहंकृताः ॥ धनमाप्यायसि शश्वं- विजेष्यसि सुखं च ते ॥ १७ ॥ मुधा एवं प्रतार्यन्ते धूर्तैर्धनाजिहीर्षया ॥ यावज्जीवं सुखं जीवेन्नास्ति मृत्योगोचरम् ॥ १८ ॥ भस्मीभूतस्य शान्तस्य पुनरागमनं कुतः ॥ नास्ति दत्तं हुतं चेष्टं न देवा ऋषयो न च ॥ १९ ॥ मयाप्तं भुवि राज्यं च भोगाश्चान्ये पृथग्विधाः ॥ कथं प्राप्तं हि त्यक्ष्यामि भवतां वचनेन वै ॥ २० ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वेनस्य नृपसत्तम ॥ ऋषयस्तमथोचुस्ते राजन् दुष्टचेतसम् ॥ २१॥ ऋषय ऊचुः ॥ नैतद्दोषायिकं वाक्यं ध्रुवंवंशोद्भवस्य ते ॥ प्रत्यक्षं कर्मणां लोके फलं पार्थिव दृश्यते ॥ २२ ॥ काङ्क्ष्यमाणाश्च नान्यस्य भोजनाच्छादनं परम् ॥ सहस्रमेरकान्त्यान्पश्य भूपाल मानवान् ॥२३॥ शिविकाभ्यस्तथैवान्यान्न्नानाच्छादनान्याद्युखम् ॥ क्षुधया च परितांश्च शाकोच्छिष्टसुजस्तथा ॥ २४ ॥ काष्ठभारसमाक्रान्तान्परिस्रुतनरस्तथा ॥ जुगुप्सितांस्तथा दीनान्बहुशल्यान्नरोगतः॥ २५ ॥ पङ्ग्गन्त्यान्कुब्जकांश्च कुष्ठज्वरविपीडितान् ॥ २६॥ गोगर्दभहसिकांक्रान्तान्परिप्रेषनपरैस्तथा॥२६॥ तार्किकान्कृपणांन्दीनानव्याधिरुतान्सुवच्युतान्॥ इष्टबन्धुवियोगांतान्पश्य पापेन मानवान् ॥२७॥ आरोग्यरूपसत्त्वौजोधनधान्यसमन्वितान् ॥ यमेण च जनान्यंश्च वन्धुभूत्यमन्वितान्॥२८॥ राजमार्गममं लोकास्त्व कर्मानुवर्तते ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ततस्तेषां वचः श्रुत्वा ऋषीणामुग्रचेतसाम् ॥ २९॥ हन्मंतें हन्तं म॑यध्व प्रथमन्ना उवाच ह ॥ वेन उवाच ॥ शुभेन कर्मणा सौख्यं दुःखं पापेन कर्मणा ॥ ३० ॥ नाप्नुवन्ति जना विप्राः प्राप्नुवन्ति स्वभावतः ॥ स्वभावश्च विचित्रोऽयं संसारोङ्गकः सदा ॥ ३१ ॥ नात्र पूर्वकृतं कर्म ह्येतद्वाहो यथा द्विजाः ॥ अश्मानः कर्मणा केन सूक्ष्माश्चान्ये महत्तराः ॥ ३२ ॥ विन्ध्वत्याः कर्मणा केन सुवर्णापापाश्मिषु ॥ पाषाणादिश्चिददंतं कथं तृप्यन्ति देवताः ॥ ३३ ॥ के दृशा न मया दृष्टा नापि पूर्व पितामहैः ॥ नान्यैर्ज्योत्स्नया तांश्च धूर्तेर्वाक्यात्महेतुभिहे ॥ ३४ ॥ अन्येषुमृकेत चान्यस्य तृप्तिश्चेव कथं भवेत् ॥ अन्यद्भुक्तन चान्यस्य यदि तृप्तिर्वि- ध्यति ॥ ३५ ॥ दद्यात्पवित्रे श्राद्धं न म पश्योदनं महत् ॥ मृतस्य पक्षं दृश्यन्य भस्मीभूतम्य वा पुनः ॥ ३६ ॥ सर्वभावविवर्द्धन्य कि नु श्राद्धैः प्रयोजनम् ॥ कृपणेन दुर्दाति धनंलुब्धैः प्रकीर्तितम् ॥ ३७॥ धनिनां धननाशाय नततं स्वार्थतत्परैः ॥ वसं निविद्याः पुरुषा दृश्यन्त

॥ ७० ॥

---

१ 'भिक्षाञ्जब्रह्ममस्तकान्' इति ख० ।