विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ७१ ॥

प्र० खं० अ० १०१ ॥ ७१ ॥

तस्मादस्य सुतो जातो विष्णुर्मानुषरूपधृक् ॥ पृथुरित्येव नामास्य चकृस्ते द्विजपुङ्गवाः ॥ तेन जातेन पुत्रेण वेनः पापाद्व्यमुच्यत ॥ ६५ ॥ सपुत्रलाभान्निर्दिवं जगाम वेनो दुरात्मा कृतसर्वपापः ॥ दृष्ट्वापि जातं पृथुमः कुमारं मेनेनिरे लोकमिदं कृतार्थम् ॥ ६६ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे पृथूद्भवो नामाधिकोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०८ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ आद्धनाज्जज्ञे नाम धनुर्गुह महायशाः ॥ दृष्ट्वा जातं पृथुं देवाः सर्व एव सवासवाः ॥ १ ॥ आजग्मुः पुष्करं तीर्थमभिषेकं तदा पृथुम् ॥ ते चाभिषिषिचुर्देवा रत्नचित्रवरासने ॥ २ ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च चन्द्रादित्यौ प्रभाकरौ ॥ दिशश्च विदिशश्चैव लोकपालाः सवासवाः ॥ ३ ॥ सर्वे देवगणाश्चैव ऋषयश्च तपोधनाः ॥ सर्वं स्वं तोयमुपादाय समुद्राश्च नदाश्चिण ॥ ४ ॥ सरांसि सरितः शैलाः सर्वे तीर्थवरास्तथा ॥ मोंडपिक्षदस्त्वङ्गा श्रीमान्वेण्वङ्गुषः पन्तप ॥ ५ ॥ सर्वस्तरः कृतस्तस्य शुद्धार्गेण महायशाः ॥ स्थिताः शिष्यवग नित्यं तस्यान्योपान्यनिरीक्षणे ॥ ६ ॥ पुरोहितः कृतस्तस्य याज्ञवल्क्यो महायशाः ॥ आथर्वणेन यस्तस्य सर्वान्दोषानपानुदहेत ॥ ७ ॥ उशनाश्च तथा मन्त्री कृतस्तस्य महात्मनः ॥ षाड्गुण्योपायगाद्यस्तस्य सर्वान्दोषान्व्यपोहति ॥ ८ ॥ कमलाभरणो नाम सुप्रतीकसुतस्तदा ॥ गजदन्ती कृतस्तम्य स्वयं गणेण धीमता ॥ ९ ॥ श्रीसुतस्तुरगः श्रेष्ठः शशाङ्कसदृशच्छविः ॥ मङ्गलार्थः कृतस्तस्य वृद्धार्गेण पार्थिव ॥ १० ॥ स्वय देवेन्द्रस्तस्मै दत्तानि नृपजाविधौ ॥ छत्रं सबालव्यजनं खड्गं च वसुधाधिप ॥ ११ ॥ तम्य लक्षणसंयुक्तं दुन्दुभ्या नंगेश्वर ॥ इत्येवं चाभिषिक्कन्तु पृथुवेन्यो महायशाः ॥ १२ ॥ विविधा शास्त्रदृष्टेन ब्राह्मणैर्मन्त्रपारगैः ॥ तस्य पैतामहे यज्ञे हयमेधे पुरातने ॥ १३ ॥ आजग्मुस्समुन्येषुदि मुतो जातः पन्तव्यः ॥ सम्भवश्चि गायत्सु अप्सरे वैश्वदिके ॥ १४ ॥ मागधश्च समुत्पन्नस्तस्मिन्नेव महाक्रतौ ॥ पृथोस्त्वथ तौ दृष्ट्वा चोदितावृषिभिस्तथा ॥ १५ ॥ ऊचतुन्तौ तदा देवानृषींश्च प्रणतो स्थितौ ॥ कर्मभिस्तूयते सर्वः कर्म चास्य न विद्यहे ॥ १६ ॥ कर्मणाञ्चानविज्ञानात्स्तमोऽप्यावन्तस्त्वयं पृथुम ॥ दृष्ट्वा ऊचु॥अस्मत्प्रभावविज्ञातो स्तुवतामतिविचारतः ॥ १७ ॥ मार्कण्डेय उवाच॥ऋषिभिन्तौ नियुक्ता तु तुष्टुवाते स्वकर्मभिः॥भविष्यत्पृथुविद्याद दिव्यं ज्ञानं परन्तपौ॥१८॥ तयोर्वियत्तु सुभीतः पृथुः प्रादात्त जेव्मृगः॥ अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय चा ॥ १९॥ ततो वेन्यं महाभागं प्रजास्ताः समुपद्रुवुः॥ तन्नो वृत्तं ददस्वेति महिषीवचनात्तदा ॥ २० ॥ मोडमिदभूतः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया ॥ धनुरादाय बाणांश्च वसुधां नंदयन्बलो ॥ २१ ॥ ततो वेन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही ॥ ब्रह्मलोकादिकल्लोकांश्च च त्राणमविदन्त ॥ २२ ॥ सर्वत्रव पृथुं वेन्यमात्तकार्मुकमच्युतम् ॥ ददर्श