विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

सुमहाभागं तेजसा भास्करप्रभम् ॥ २३ ॥ अरुन्धन्ती तु सा त्राणं वैन्यमेवान्वपद्यत ॥ कृताञ्जलिपुटा देवी पूज्या लोकैरिनिन्दिता ॥ २४ ॥
उवाच वैन्यं नाथं क्लीवचे परिपश्यसि ॥ कथं धारयिता चासि मया हीनास्त्विमाः प्रजाः ॥ २५ ॥ पृथुरुवाच ॥ एकस्यार्थाय यो हन्यात्कुलानौ
वा परस्य वा ॥ एकं जीवं बहुत्वेऽपि कामं नैवास्ति पातकम् ॥ २६ ॥ यस्मिंस्तु निहते भद्रं एषन्त बहवः सुखम् ॥ तस्मिन्हंते नास्ति परं
पातकं नोपपातकम् ॥ २७ ॥ सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां वधिष्यामि वसुन्धराम् ॥ आत्मानं प्रपयित्वा तु धारयिष्ये प्रजास्त्विमाः ॥ २८ ॥
वृत्युपायं न चेद्वासां प्रजानां त्वं विधास्यसि ॥ विधास्यसि यदा भद्रे तदा त्वं सुखमाप्स्यसि ॥ २९ ॥ पृथिव्युवाच ॥ प्रजानां जीवनोपायं
विधास्यामि नरेश्वर ॥ विधत्स्व वत्स धर्मज्ञ क्षरंधे येन वत्सला ॥ ३० ॥ समं च कुरु सर्वत्र मम धर्मभृतां वर ॥ यथा निष्यन्दमानं वै क्षीरं
सर्वत्र भाव्येत ॥ ३१ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ तत उत्सारयामास शिलजालानि सर्वतः ॥ पृथुर्वैन्यो महातेजास्तेन शैला विवर्द्धिताः ॥ ३२ ॥
ततः प्रभृति राजेन्द्र ग्रामाश्च नगराणि च ॥ कृष्यादिकं च सकलं भुवि कर्म प्रवर्तितम् ॥ ३३ ॥ तस्याः सत्यानि सा दुग्धा पृथुना पृथिवी
क्षिता ॥ वत्सं स्वायंभुवं कृत्वा मनुं वै दक्षिणे करे ॥ ३४ ॥ ततस्तु ऋषिभिर्दुग्धा च्छन्दःपात्रे वसुन्धरा ॥ वत्सः सोमोभवत्तेषां दोग्धा चैव
बृहस्पतिः ॥ ३५ ॥ ऊर्जे देवगणैर्दुग्धा रुक्मपात्रे वसुन्धरा ॥ वत्सस्तु मघवानासीद्दोग्धा च सविता तथा ॥ ३६ ॥ हुधां च पितृभिर्दुग्धा
रौप्यपात्रे वसुन्धरा ॥ अन्तकश्चाभवद्दोग्धा वत्सो वैवस्वतो यमः ॥ ३७॥ पयश्चैवाप्यसे पात्रे दुग्धा दैत्यैर्वसुन्धरा ॥ दोग्धा गगन्तूर्वा मा वत्सं कृत्वा
विरोचनम् ॥३८॥ अलाबुपात्रे सपैश्च विषं दुग्धा धरा तथा ॥ तेषां च वासुकिर्दोग्धा वत्सश्चासीच्च तक्षकः ॥ ३९॥ अन्तर्धानं यदा यक्ष गन्धमात्रे
वसुन्धरा ॥ दुग्धा रजतनामेन वत्सं कृत्वा धनेश्वरम्॥४०॥ कपाले रुधिरं दुग्धा राक्षसैर्भीमविक्रमैः ॥ हेतिः प्रहृतिस्तथा दोग्धा वत्सस्त्वथाऽभवत्तथा ॥
॥४१॥ दुग्धा गन्धाय्नाद्र्धपात्रे गन्धर्वाप्सरसां गणैः ॥ वत्साश्चित्ररथस्तेषां दोग्धा वसुर्काचत्तस्तथा॥४२॥ औषध्यश्च तथा शैलैर्दुग्धा पात्रे शिलोमये ॥
वत्सस्तु हिमवानासीद्दोग्धा मेरुर्महागिरिः ॥ ४३ ॥ पलाशपात्रे वृक्षैस्तु दुग्धा पुष्पफलं शुभम् ॥ कामधुक् च ततः सालं वृक्षो वत्सस्तु वै स्मृतः ॥
॥४४॥ सर्वकामदुघा दोग्ध्री पृथिवी भूतभाविनी ॥ सैषा धात्री विधात्री च जननी भावनी तथा ॥४५॥ चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठेत्यतिरेव च ॥
सर्वभूताहिरण्या च सर्वभूतहितैषिणी ॥ ४६ ॥ वदन्ति मेदिनीं भूमिः क्षमा क्षोणी वसुन्धरा ॥ सर्वभूतशरीरस्था सर्वानुग्रहकारिणी ॥ ४७ ॥
मन्वन्तरेऽस्मिन्संप्राप्ते वैन्येन पृथिवीक्षिता ॥ प्रथमं वसुधा दुग्धा ततो दुग्धा यथोदितैः ॥ ४८ ॥ दुहितृत्वं गता तस्य पृथिवी तेन चोच्यते ॥