वि० ध०

प्र० खं० अ० ९७

एवम्प्रभावः स पुरा पृथुरासीन्महीपतिः ॥ ४१ ॥ पिताऽप्यपापजितास्तस्य प्रजास्तेनानुबोधिताः ॥ प्रजानां रञ्जनात्तस्य नाम राजेति कीर्त्तितम् ॥ ६० ॥ राजा भोजो विराट्र सम्राट् गोपतिः पार्थिवस्तथा ॥ स एवैको महीनाथः शब्दैः पर्यायवाचकैः ॥ ६१ ॥ नमस्कर्तव्यस्तस्य नित्यं द्विजोत्तमैः ॥ वेदकर्मविदैर्विद्भिः प्रार्थ्याद्धिर्महताद्वयः ॥ ६२ ॥ पार्थिवैश्च महाभागैः प्रार्थ्याद्धिर्महद्वयः ॥ वृत्तदाता तथा वेश्मनमस्कार्योऽथवा पृथुः ॥ ६३ ॥ शूद्रैरपि नमस्कार्यो धर्मकामैर्महीपतिः ॥ क्षेमसुस्थिस्तथा ध्याने नमस्कार्यः पृथुर्नृपः ॥ ६४ ॥ यो हि चोद्ये रणे याति कीर्तयित्वा पृथुं नृपम् ॥ स चोरव्याघ्रात्त्राताऽसौ भवति पार्थिव ॥ ६५ ॥ पृथ्व्याः कृत्वा नमस्कारं सर्वत्र विजयी भवेत् ॥ तत्क्षणात्तस्य नमस्कारः सद्यःकार्यो जयेप्सुना ॥ ६६ ॥ वैन्यस्य भूपालवरस्य राज्ञश्श्रुत्वाभिषेकं प्रयतो मनुष्यः ॥ पापं समग्रं विजहाति शीघ्रं जयं तथाप्नोति यशश्च लोके ॥ ६७ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे पृथ्वभिषेकादिवर्णनं नाम नवोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०९ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अन्तर्धानः पृथोः पुत्रो हविर्धानस्तदात्मजः ॥ १ ॥ प्राचीनबर्हिषस्तस्य सुतः परमधार्मिकः ॥ २ ॥ उपयेमे समुद्रस्य लवणस्य स वै सुताम् ॥ सुवर्णायां तु सा पुत्रान् दश प्राचेतसो नृप ॥ ३ ॥ सर्वे प्राचेतसो नाम धनुर्वेदे च पारगाः ॥ अपृथग्धर्मचरणास्तेऽतप्यन्त महत्तपः ॥ ४ ॥ दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः ॥ समुद्गतेषु दिक्षु तपस्यत्सु महीरुहाः ॥ ५ ॥ अरक्ष्यमाणां गां ववृधुर्वैधसां प्रजाक्षयः ॥ ६ ॥ न शक्यो मारुतो वातुं वृतै रुरुधुरुच्छ्रितद्रुमैः ॥ ५ ॥ तदुपश्रुत्य राजानः सर्व एते प्रचेतसः ॥ मुखेभ्यो वायुमग्निं च मुमुचुर्जातमन्यवः ॥ ६ ॥ निर्मूलानथ वृक्षान्तान्कृत्वा वायुरशोषयत् ॥ ७ ॥ तानग्निर्दहदुद्दण्ड एवमासीद्द्रुमक्षयः ॥ द्रुमक्षयमथो दृष्ट्वा किञ्चिच्छेषेषु शाखिषु ॥ उपागम्याब्रवीत्सोमो राजा प्रचेतसः ॥ ८ ॥ कोपं त्यजत राजानः सर्वे प्राचीनबर्हिषाः ॥ कृता मही वृक्षशून्या शाम्यतामेष वोऽनलः ॥ ९ ॥ लभ्यतां च कन्येयं वृक्षाणां रत्नवर्तिनी ॥ भविष्यं जानता ह्येषा धृता गर्भेण वै मया ॥ १० ॥ मारिषा नाम भवतीं पत्न्यर्थे प्रददाम्यहम् ॥ ततः सोमस्य वचनात्संजह्रुरनलं प्रचेतसः ॥ ११ ॥ संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीं जगृहिरे च ताम् ॥ मनसा च ददुस्तस्यां गर्भं सर्वे प्रचेतसः ॥ १२ ॥ द्रुमेभ्यस्तु धृता तोये मारिषायां प्रजापतिः ॥ भवशापेन संभूतो भूयो दक्षप्रजापतिः ॥ १३ ॥ असृजन्मनसा दक्षः प्रजाः पूर्वं चतुर्विधाः ॥ नोत्पद्यन्ते च तास्तस्य अपध्याता हरेण तु ॥ १४ ॥ मैथुनेन ततः सृष्टिं कर्तुमिच्छन्प्रजापतिः ॥ असिक्नीमवहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः ॥ १५ ॥ सुतां सुमहतीं युक्तां तपसा लोकचारिणीम् ॥ तस्य पुत्रसहस्रं तु वीरिण्यां समपद्यत ॥ १६ ॥ तांस्तु दृष्ट्वा महातेजा विवर्धयिषतः प्रजाः ॥