विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

'प्र० खं०' 'अ० १२५'

स्मिन्नेव काले तु हिरण्यकशिपोः सुतः ॥ कालनेमिरिति ख्यातः शीतशीर्षोऽप्युदृश्यते ॥ ३ ॥ शतबाहुर्महाकायः पर्वताकारदर्शनः ॥ ब्रह्मलब्धवरो रौद्रो दुग्धशैलसमप्रभः ॥ ४ ॥ एकोदरो द्विपादश्च एकग्रीवः सुरान्तकः ॥ अङ्गुदी बद्धमुकुटः कुण्डलाम्बरभूषणः ॥ ५ ॥ सर्वायुधधरो रौद्रो गदापाणिर्विभीषणः ॥ दत्त्वाऽभयं स दैत्यानां तस्मै मेरुं सुरालयम् ॥ ६ ॥ गत्वा विजित्ये त्रिदशान्स्थान्येनान्यथावरोपयत् ॥ त्रैलोक्यमात्मसा त्कृत्वा सुखमास्ते त्रिविष्टपे ॥ ७ ॥ तस्य ते ह्यनुगाः सर्वे लोकाः स्थावरजङ्गमाः ॥ तदाज्ञाकारिणः सर्वे तद्भावस्यानुवर्तकाः ॥ ८ ॥ पञ्च तत्रा भ्यवर्तन्त विपरीतेन कर्मणा ॥ वेदो धर्मः क्षमा सत्यं श्रीश्च नारायणाश्रया ॥ ९ ॥ सर्वेषामनुसन्थानात्सरोषो दानवेश्वरः ॥ वैष्णवं पदमन्विच्छ न्ययौ नारायणान्तिकम् ॥ १० ॥ ज्ञात्वा दैत्यमथायान्तं देवापि मधुसूदनः ॥ तार्क्ष्यमावाहयाञ्चक्रे आरुरोह च तं हरिः ॥ स ददर्श हरिं देवं तार्क्ष्यस्थं दैत्यराट् तदा ॥ ११ ॥ सजलजलदनीलं पद्मपत्रातनेत्रं खगपतिमवरूढं कल्पवृक्षोपमानम् ॥ हलमुसलगदाभिः शोभितं देवदेवं वरपुरुष मजेयं शार्ङ्गचक्रासिपाणिम् ॥ १२ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे कालनेम्युपाख्याने श्रीमद्भगवद्दर्शनो नाम चत्वारिंश त्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२४ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ दृष्ट्वा स पुरतो देवं दानवस्त्वयभाषत ॥ अद्य स दृश्यते विष्णुर्यो नया येन घातितः ॥ १ ॥ कुतुण्ण्येण शकौथे बभूव किल वामनः ॥ यदा वञ्चितवान्पुत्रे भ्रातृव्यस्य बलिं मम ॥ २ ॥ नृवराहवपुः कृत्वा लोकचित्तहरं पुरा ॥ हिरण्याक्षं जघानेव पितृव्यं मम विस्मितम् ॥ ३ ॥ अपूर्वं रूपमास्थाय नरसिंहस्य दानवाः ॥ पितरं यो जघानेव हिरण्यकशिपुं रणे ॥ ४ ॥ वराहरूपिणानेन पातालतलमास्थिताः ॥ अस्मद्भाग्येभयेनाजो दानवा विनिपातिताः ॥ ५ ॥ नराश्व वपुषा येन मधुकैटभौः पुरा ॥ पातालादाहता वेदास्ततस्तौ युधि घातितौ ॥ ६ ॥ अस्याज्ञाकारिणो देवा न संतिष्ठन्ति शासने ॥ अयं स रक्षां देवानामास्माभिर्विक्रूप्यताम् ॥ ७ ॥ त्रैलोक्ये दैत्यसृद्धतं युद्धेनेव पुनःपुनः ॥ देवसाह्यम् इत्येव तेन वध्योऽथ मे रिपुः ॥ ८ ॥ अतीव स्याद्य कालस्य दुर्नयस्य कृतस्य च ॥ मोक्षयद्देव फलं दैत्याः सर्वं पश्यन्त मा चिरम् ॥ ९ ॥ इत्येतेद्देत्यनाथस्य वाक्यं श्रुतैव दानवाः ॥ जयशब्दं ततश्चक्रुः सिंहनादवं तथा ॥ १० ॥ वाक्य प्रतिकूलाम्तास्तन् दुष्टेन चेतसा ॥ तच्छ्रुत्वा च हरिर्देवः क्रुद्धो नामेदमब्रवीत ॥ ११ ॥ किमिदं गर्जसे दैत्य शारदाभ्रबुदद्वथा ॥ प्रजापतिकृतं सेतुं कथं लङ्घितुमिच्छसि ॥ १२ ॥ एवं कथितोदेवेन्द्देत्योः पार्थिवोत्तम ॥ प्रावर्तत रणो घोरो गदापातविभीषणः ॥ १३ ॥ दानवैर्देवदेवोऽपि कालनेमिपुरःसरैः ॥ संछाद्यते महाबाणैर्यथाऽभ्रैव नभस्तलम् ॥ १४ ॥ संछाद्यमानो दैत्यै

॥ ७९