विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

प्रासादेषु विचित्रेषु तथा मणिगृहेषु च ॥ पुष्पवेश्मसु रम्येषु तथा वस्त्रगृहेषु च ॥ १ ॥ रत्नवेश्मसु मुख्येषु तथा चित्रगृहेषु च ॥ पर्वतानां च दुर्गेषु नदीनां पुलिनेषु च ॥ २ ॥ पद्मिनीषु च फुल्लासु तथा चोत्पलिनीषु च ॥ शय्यासु च परार्ध्यासु पुष्पशय्यासु चाप्यथ ॥ ३ ॥ रमयामास तां देवीं तथा विरचितेषु च ॥ गृहेषु बहुरत्नेषु धूपोद्गारिषु पार्थिव ॥४॥ रेमे स तु तया सार्धं मानसेषु पुनःपुनः ॥ रमयन्तीं वरारोहां न तृप्यति स नित्यशः ॥ ५ ॥ निशासु च सचन्द्रासु चन्द्रकान्ततरं मुखम् ॥ पपौ तस्या यथाकामं नरेन्द्रः स नराधिपः॥६॥ निशासु नचचन्द्रासु तन्मुखेवै द्योतितम्प्रभे ॥ देशे तां रमयामास राजा राजीवलोचनः ॥७॥वर्धयन्ती नरेन्द्रस्य सा तु कामं दिने दिने ॥ अदृष्टपूर्व्व शुभा भवत्यायतलोचना ॥८॥ राज्ञो दृष्ट सा दयिता तस्याश्च द्विगुणो नृपः ॥ तयाऽसौ प्रीयते राजा तेन सापि वराङ्गना ॥ ९ ॥ वरचन्दनदिग्धाङ्गी नानाभरणभूषितो ॥ रेमाते दम्पती हृष्टौ नानारत्नावभूषितौ ॥ १० ॥ अलङ्करोति तां राजा स्वयमेव कदाचन ॥ तयाऽलङ्कियमाणश्च प्रीतिमाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ ११ ॥ वरेषु तौ विचित्रेषु रेमाते मुदितौ भृशम् ॥ केशान्संशोभयन्तौ तौ कुसुमैस्तु परस्परम् ॥ १२ ॥ उर्वश्यभ्युदितं पुष्पं तथा च ग्रथितं पुनः ॥ धारयामास शिरसा प्रेम्णा पार्थिवसत्तमः ॥ १३॥ पत्रच्छेदेन यौश्चक्रे तिलकान्स नराधिपः ॥ ताँश्च सा धारयामास ललाटे चारुहासिनी ॥ १४॥ एवं संक्रीडतो राज्ञस्तया सह सुमध्यया ॥ वभूवुस्तनयाः पञ्च नामतस्तान्निबोध मे ॥ १५ ॥ आयुर्ज्येष्ठस्ततो धीमांस्तस्यान्यस्त्वननामयः ॥ अयुंरायुस्तथा चोऽपृच्छताञ्जुश्चैव पञ्चमः ॥ १६ ॥ एवं तस्याः प्रसूता वै याति काले मनोहरे ॥ १७ ॥ गन्धर्व्वमुख्यास्तु तदा समेता तया विहीना भृशमुत्सुकास्ते ॥ तदागमार्थाय सुरेन्द्रलोके मन्त्रं तदा चक्रुरदीनसत्त्वाः ॥ १८ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमकाण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे उर्वशीसम्भोगवर्णनो नाम चतुस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १३४ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ उर्वश्यागमने यत्नं चक्रुस्ते मन्त्रमुत्तमम् ॥ गन्धर्व्वस्तूरसेनोऽस्यास्तदा मन्त्रमभाषत ॥ १ ॥ उग्रसेन उवाच ॥ समयैर्व्यस्थिता तस्मिन्नुर्वशी चारुरूपणा ॥ व्युत्क्रान्तसमयं सा तु राजानं त्यक्ष्यते च तम् ॥ २ ॥ तमहं वेद्मि समयं तत्र यास्यामि चानघ ॥ युष्मत्कार्यं करिष्यामि सहाहायो न संशयः ॥ ३ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ एवमुक्त्वा ययौ तत्र यत्रासौ नृपतिः स्थितः ॥ रात्रौ जहार मेषं च मायया स नराधिप ॥ ४ ॥ मेषे ज्ञात्वा हतं देवी राजानमिदमब्रवीत् ॥ मेषो हतो महीपाल केनाप्यद्या सुतो मम ॥ ५ ॥ द्वितीयश्च हतो राजँस्तमानय सुतं मम ॥ एवमुक्तास्तया राजा नग्न एवाथ संभ्रमात् ॥ ६ ॥

---

^१ 'अयुरायुस्तथार्थोऽभूत्' इति ख० ।