विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

॥ वि०ध० ॥ ॥ ८९ ॥

प्र० खं० अ० १३९

वर्तमाना हि योगतः ॥ १३ ॥ एते च पृष्ट्या विनियोजयन्ति श्राद्धस्य दातारमदीनसत्त्वाः ॥ तृप्तास्तथैते विनियोजयन्ति दातुः पितॄन्सर्वगता- न्सहैव ॥ १४ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे पितृस्वर्गनरकनिवासहेतुनिर्णयो नामाधिकैकोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १३८ ॥

॥ वज्र उवाच ॥ वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते प्रथमे भुवनन्दन ॥ श्राद्धं प्रदर्शितं केन तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ हिरण्याक्षावधे पूर्वं यदा त्यक्ता धराधराः ॥ धरां सपक्षा खगमाः सं गता मनुजेश्वर ॥ २ ॥ धराधरापरित्यक्ता तदा चलितबन्धना ॥ धरा स्थानाच्च्युता वेगात्प्रावि- वेश रसातलम् ॥ ३ ॥ हिरण्याक्षं तदा हत्वा त्वराहो जनार्दनः ॥ प्रोथेन च कराभ्यां च विधाय वसुधां बलात् ॥ ४ ॥ संपूज्यमानस्त्रिदशैः प्रावि- वेश रसातलम् ॥ ५ ॥ रसातलगते त्वाहूय शेषकूर्त्ता स्वके स्थितः ॥ ६ ॥ दंष्ट्राग्रेण समुद्धृत्य महीं दंष्ट्रे तदा भुजे ॥ वामबाहुनिविष्टां तां कृत्वा त्रिद- शपुङ्गवः ॥ ६ ॥ उज्जहार महातेजा लोकानां हितकाम्यया ॥ रत्नज्वालाबलीपुञ्जविभाव्यमुखाम्बुजः ॥ ७ ॥ शेषस्तुष्टाव देवेशं तस्मिन्काले जगद्गुरुम् ॥ पुरंनिवेश्य वसुधा देवं तद्बाहुसंस्थिता ॥ ८ ॥ तदा तुष्टाव भूपाल रमणीयतमाकृतिः ॥ उद्धृत्य वसुधां स्थाने स्थापयित्वा तथा स्वके ॥ ९ ॥ जगाम भूमौ धर्मज्ञ वराहे नाम पर्वतम् ॥ कल्पारम्भे वराहस्य पसूतेः सरितां ताम् ॥ १० ॥ तां समासाद्य धर्मात्मा देवः सर्वगतः प्रभुः ॥ दंष्ट्राग्रलग्नं मृत्पिण्डं गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ ११ ॥ प्राग्वेदांश्च तिलान्कृत्वा दर्भान्निर्मथ्य एव च ॥ जलप्रस्रवणाभ्याशे तस्मिन्मान्गिरिवरे तदा ॥ १२ ॥ दक्षिणाग्रांस्तु विन्यस्य दर्भांस्तानमनुसुदनः ॥ मृत्पिण्डान्सतिलोंस्तेषु दत्त्वावांश्चिगिराधिप ॥ १३ ॥ दत्त्वा च गन्धधुप्पाद्यैः पूजयामास धार्मिकः ॥ पूजयित्वा च मर्यादां कृतवान्स नराधिप ॥ १४ ॥ अद्यप्रभृति लोकेषु प्रतानुद्दिश्य वै पितॄन् ॥ ये तु श्राद्धं करिष्यन्ति तेषां पुष्टिर्भविष्यति ॥ १५ ॥ श्राद्धकाले तथा तेन पिण्डनिर्वपणं तथा ॥ पितॄणां ये करिष्यन्ति तेषां पुष्टिर्भविष्यति ॥ १६ ॥ पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ॥ पूज्या ते भविष्यन्ति स्वयं पिण्डेषु नित्यदा ॥ १७ ॥ तेषां त्रयः प्रजिताश्च भविष्यन्ति तथाप्यहम् ॥ १८ ॥ त्रयो लोकास्त्रयो देवास्तथैव च युगत्रयम् ॥ १८ ॥ पूजिताश्च त्रयो देवा ब्रह्मोविष्णुमहेश्वराः ॥ पूजितैस्तैर्भविष्यामि चतुरात्मा तथाप्यहम् ॥ १९ ॥ पितुः पितामहः पिण्डो वासुदेवः प्रकीर्तितः ॥ पितामहश्च निर्दिष्टस्तथा संकर्षणः प्रभुः ॥ २० ॥ पितृपिण्डेषु विज्ञेयः प्रद्युम्नश्चाप्यहं जातः ॥ आत्माऽनिरुद्धो विज्ञेयः पिण्डनिर्वपणं बुधैः ॥ २१ ॥ श्राद्धं कर्तुं कथं शक्यं विना वैष्णवतेजसा ॥ एवं संपूजितस्तेन चतुरात्मा त्वहं स्थितः ॥ २२ ॥ भविष्यामि प्रदास्यामि तस्य कामान्यथेप्सितान् ॥ चत्वारः पूजिता वेदाश्चत्वारश्च तथाश्रयः ॥ २३ ॥ चत्वारश्च युगास्तेन