विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० प्र० खं० अ० १४३

अक्षय्यं तत्सखाहृष्टं यद्दत्तं राहुदर्शने ॥ अतः काम्यानि वक्ष्यामि श्राद्धानि तव पार्थिव ॥ ३० ॥ आरोग्यमथ सौभाग्यं समरे विजयं तथा ॥ सर्वान्कामांस्तथा विद्यां धनं जीवितमेव च ॥ ३१ ॥ आदित्यादिदिनेष्वेवं श्राद्धं कुर्वन्सदा नरः ॥ क्रमेणैतदवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ ॥ ३२ ॥ स्वर्गं ह्यपत्यानि तथा ब्रह्मवर्चसमेव च ॥ रौद्रेण कर्मणा सिद्धिं भुवं पुष्टिं तथा श्रियम् ॥ ३३ ॥ सर्वान्कामांश्च सौभाग्यं धनं ज्ञाति प्रधानताम् ॥ रूपयुक्ताँश्च तनयान्वाणिज्याद्धनसंपदम् ॥ ३४ ॥ कनकं सुहृदो राज्यं सफलां च तथा कृषिम् ॥ समुद्राद्यानालाभं च सर्वान्का माँस्तथैव च ॥ ३५ ॥ श्रेष्ठ्यं कामांस्तथा सर्वान्बलमारोग्यमेव च ॥ रूप्यं द्रव्यं गृहं गाश्च तुरगाँश्चैव जीवितम् ॥ ३६ ॥ कृत्तिकादिभरण्यन्तं क्रमात् भगणे नरः ॥ एकैकस्मिन्क्रमात्कुर्वन्फलं प्राप्नोत्यसंशयम् ॥ ३७ ॥ स्त्रियः सुरूपाः स्वगृह्ये कन्यानां च तथा वरान् ॥ सर्वान्कामान्य शश्चैव द्यूतजयं कृषिम् ॥ ३८ ॥ वाणिज्यं पशवश्चैव वाजिनश्च तथा सुतान् ॥ सुवर्णरौप्यसौभाग्यं प्राप्नोति श्राद्धदः क्रमात् ॥ ३९ ॥ प्रतिपत्प्रभृति ह्येतद्यावच्चैवात्रषोडशी ॥ चतुर्दशी तु कर्तव्या ये नराः शस्त्रघातिताः ॥ ४० ॥ श्राद्धं सदा पञ्चदशीषु कार्यं कामान्समश्नुतेऽभीष्टं मनुष्यः ॥ तस्मात्प्रयत्नेन नरेन्द्र कार्यं श्राद्धं सदा पञ्चदशीषु तज्ज्ञैः ॥ ४१ ॥ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेय वज्रसंवादे श्राद्धकल्पवर्णनो नाम द्विचत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १४२ ॥ ॥ छ ॥ ॥ वज्र उवाच ॥ ॥ कस्मै श्राद्धं न दातव्यं केन भुक्तं महाफलम् ॥ भवतोह द्विजश्रेष्ठ तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ॥ अनुद्वाहतनयो गजन्त्यश्च पौनर्भवः सुतः ॥ शूद्रापतिर्दुराचारो वाणिज्येनायुधजीविकः ॥ २ ॥ तथा वार्धुषिको यश्च शूद्रस्य च पुरोहितः ॥ पर्वकारस्तथा मूर्खो यस्य चोपपतिर्गृहे ॥ ३ ॥ कृत्वा नक्षत्रनिर्देशं यश्च जीवति पार्थिव ॥ चिकित्सितेन च तथा यस्य वृत्तिर्नरेश्वर ॥ ४॥ वेदविक्रयको यश्च वेदनिन्दक एव च ॥ तर्कशास्त्रेण दृब्धश्च नास्तिको धर्मवर्जितः ॥ ५ ॥ पिता विवदमानश्च यश्चैवोपनयेद्बहून् ॥ अयाज्ययाजी स्तेनश्च दम्भी कितव एव च ॥ ६ ॥ श्वित्री च यस्तथा काणो बधिरोऽन्धः कुणिस्तथा ॥ पशूनां पतिनैश्चैव ग्रामप्रेष्यो निराकृतिः ॥ ७ ॥ अवकीर्णी कुण्डगोली कुनखी श्यावदन्तकः ॥ कन्यादूष्यभिशस्तश्च मित्रध्रुक् पिशुनस्तथा ॥ ८ ॥ परिवित्तिः परीवेत्ता तस्य कन्याप्रदश्च यः ॥ याजकश्च तथा तस्य सोमविक्रयकृत्तथा ॥ ९ ॥ कूटसाक्षी च वाग्दुष्टः पदाङ्गो विकर्मकः ॥ तथा देवापविद्धाभिः विरुद्धजनकस्तथा ॥ १० ॥ यश्च हीनातिरिक्तोजो

॥ ९३॥

---

१ 'श्राद्धैर्दत्तं' इति ख० । २ 'तथैव चापविद्याभिविरुद्धप्रजननस्तथा' इति ख० ।