विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ १४ ॥ प्र० खं० अ० १४५ ॥ ४४ ॥

मधीवासः श्राद्धं तत्राऽक्षयं भवेत् ॥१६॥ एवमादिषु तीर्थेषु पर्वतेषु सरित्सु च ॥ सरोवरेषु सुरम्येषु ऋषीणामाश्रमेषु च ॥१६॥ निर्झरेषु तथारण्ये नदीनां प्रभवेषु च ॥ सङ्गमेषु च सुरम्येषु पुलिनेषु विशेषतः ॥१७॥ उद्यानेषु विचित्रेषु सेकतेषु समेषु च ॥ शाद्वलेषु च रम्येषु गिरीणां कन्दरासु च ॥ १८ ॥ गह्वरेषु नितम्बेषु च्छायायां कुञ्जरस्य च ॥ महीगतान्तरन्यस्तगजच्छायासु पार्थिव ॥ १९ ॥ यः कुर्यादपगेहे तु स कृच्छ्रार्हं प्रयत्नतः ॥ अक्ष्यमन्नपानं तु पितॄणां चोपतिष्ठतौ २०॥ गोमयेनोपलिप्तेषु श्राद्धं कार्यं गृहेषु च। मनोनेज्ञेषु विचित्रेषु रुचिरोपवनेषु चा। २१॥ देवा यतनेगोष्ठेषु श्राद्धं बहुफलं भवेत् ॥२२॥ तीर्थानि यानिह नरेन्द्रचन्द्र लोके पुराणैः परिकीर्तितानि ॥ तीरेषु तेषां विधिवत्प्रदाय श्राद्धं न शोचन्म रणं जितात्मा ॥ २३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे मार्कण्डेयवज्रसंवादे श्राद्धदेशानुकीर्तनो नाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १४४ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिर्याः प्रकीर्तिताः ॥ गाथाः पार्थिवशार्दूल कामयद्भिः पुरे स्वके ॥ १ ॥ अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ नदीषु बहुतोयासु शीतलासु विशेषतः ॥ २ ॥ अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं हिमगर्भं जलाञ्जलिम् ॥ तिलमाक्षिक संयुक्तं यो नो दद्यात्समाहितः ॥ ३ ॥ अपि स्यात्स्वकुलेऽस्माकं यो नो दद्याच्च भक्तितः ॥ पायसं मधुसंमिश्रं वर्षासु च मघासु च ॥४॥ दाल्य उवाच ॥ पन्त्यो नृणां मुनिश्रेष्ठ योषितां च तथा नराः ॥ तच्छ्रोतुमिच्छा विप्रर्षे विधवा स्त्री न जायते ॥ ५ ॥ उपोषितेन येनाव्य पत्न्या न रहितो नरः ॥ पुलस्त्य उवाच ॥ अशून्यशयनं नाम द्वितीयां शृणु भो द्विज ॥६॥ यामुपोष्य न वैधव्यं प्रयाति स्त्री द्विजोत्तम ॥ पत्नीवियुक्तश्च नरो न कदाचित्प्रजायते ॥ ७ ॥ शेते जलनिधौ कृष्णः श्रिया सार्धं यदा द्विज ॥ अशून्यशयना नाम तदा श्राद्धे हि सा तिथिः ॥ ८ ॥ कृष्णापक्षद्वितीयायां श्रावणे मुनिसत्तम ॥ इममुच्चारयेन्मन्त्रं प्रणम्य जगतः पतिम् ॥ ९ ॥ श्रीवत्सधारिणं श्रीशं भक्त्याभ्यर्च्य श्रिया सह ॥ श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकान्त श्रीधाम श्रीपतेऽच्युत ॥ १० ॥ गार्हस्थ्यं मा प्रणशं मे यातु धर्मार्थकामदम् ॥ अग्नयो मा प्रणश्यन्तु मा प्रणश्यन्तु देवताः ॥ ११ ॥ पितरो मा प्रणश्यन्तु मतो दाम्पत्यभेदतः ॥ लक्ष्म्या वियुज्यते देव न कदाचिद्यथा भवान् ॥ १२ ॥ तथा कलत्रसं बन्धो देव मे नैव भिद्यतु ॥ लक्ष्म्या शङ्खगदापद्मकरया सह ॥ १३ ॥ शय्या ममाप्यशून्यास्तु तथैव मधुसूदन ॥ एवं प्रमाद्य पूजां च कृत्वा लक्ष्म्यास्तथा हरेः ॥१४॥ फलानि दद्याच्छय्यायामभीष्टानि जगत्पतेः ॥ नक्तं प्रणम्यपायतनं हविष्यंञ्चीत वाग्यतः ॥ १५ ॥ ब्राह्मणाय द्विती येऽह्नि शय्यां दद्यात्सदक्षिणाम्॥ एवं करोति यः सम्यङ्नरो मासचतुष्टयम्॥१६॥तस्य जन्मत्रये दाल्य गृहमङ्गो न जायते॥ अशून्यशयनश्यामा