विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ३५ ॥ प्र० मं० अ० १४६

कुले विष्णुपरिग्रहे ॥ २१ ॥ एवं देववरस्तेषां प्रसादात्सुमुखो हरिः ॥ पृच्छतां कश्चिदद्याद्य किंचिदिष्टं महात्मनाम् ॥ २२ ॥ गुह्याज्जनार्दनं यांस्तु धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ पप्रच्छ धर्मान्निखिलांस्तान्ममाख्यातुमर्हसि ॥ २३ ॥ धर्मार्थकाममोक्षेषु यदृष्टं मधुसूदनः ॥ तेषामेवाग्रदृग्भावान्नोक्तो मिच्छामि तत्त्वतः ॥ २४ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ बहूनि धर्मगुह्यानि धर्मपुत्राय केशवः ॥ पुरा प्रोवाच राजेन्द्र प्रसादात्सुमुखो हरिः ॥ २५ ॥ शरतल्पगताद्भीष्माच्छ्रुत्वा युधिष्ठिरः ॥ पृष्टवान्यज्जगन्नाथं तन्मे निगदतः शृणु ॥ २६ ॥ पञ्चमेनाश्वमेधेन यदा स्नातो युधिष्ठिरः ॥ युधिष्ठिर उवाच ॥ ॥ भगवन्वैष्णवा धर्माः किंफलाः किंपरायणाः ॥ २७ ॥ किं कृत्यमधिकृत्यैते भवन्तोत्पादिकाः पुरा ॥ यदि ते पाण्डवेशेहो विधृते मधुसूदन ॥ २८ ॥ श्रोतव्यास्ते मया धर्मास्तन्ममाख्यातुमर्हसि ॥ पवित्रांश्च ये धर्माः सर्वपापप्र- णाशनाः ॥ २९ ॥ तव वक्त्रच्युता देव सर्वधर्मेष्वनुत्तमाः ॥ यच्छ्रुत्वा ब्रह्मघ्नो गोघ्नः पितृघ्नो गुरुतल्पगः ॥ ३० ॥ सुरापो वा कृतघ्नश्च मुच्यते सर्वकिल्विषैः ॥ एतन्मे कथितं सर्वं समाचक्ष्व सुरोत्तम ॥ ३१ ॥ वशिष्ठाद्यैर्महाभागैर्मुनिभिर्भावितात्मभिः ॥ ततोऽहं तव देवेश पादमूल- मुपागतः ॥ ३२ ॥ धर्मान्कथय तान्देव यदहं भवतः प्रियः ॥ श्रुत्वा मे मानवान्धर्मान्वासिष्ठांश्च महाफलान् ॥ ३३ ॥ पाराशरकृतांश्चैव तथाऽत्रेयस्य धीमतः ॥ श्रुत्वा शङ्खस्य गार्ग्यस्य लिखितस्य यमस्य च ॥ ३४ ॥ जाबालेश्च महाबाहोस्तृणैर्द्वैपायनस्य च ॥ उशनामहवृद्धैश्च जातिवंशांश्च पावनाः ॥ ३५ ॥ गुणस्य गुणबाधैश्च काश्यपस्यालयेतथ च ॥ बहुव्यनकृतांश्चैव शाकुनेयांस्तथैव च ॥ ३६ ॥ अगस्त्यप्रोक्ता मौद्गल्याः शाण्डिल्याः सौरभास्तथा ॥ मुगोदङ्गिरसश्चैव कश्यपोद्दालकोदिताः ॥ ३७ ॥ सुमन्ता जैमिनीयाश्च पैलम्य च महात्मनः ॥ दश मपायतनीताश्च पिप्पलादकृताश्च ये ॥ ३८ ॥ ऐन्द्राश्च वारुणाश्चैव कौवेरा वात्स्यपायिनकाः¹ ॥ आपस्तम्बकृता धर्मान्नक्त्या गोपालकन्म्य- च ॥ ३९ ॥ मुद्गलबिन्दुःकृताश्चैव सौरा हरितकास्तथा ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ शृणु राजन्यहाबाहो धर्मानसन्कुरुनन्दन ॥४०॥ धर्मवृद्धिकरं वर्ष्म वृषभस्य तु लक्षणम् ॥ ऋषभः स समुद्राख्यः सततं कुलवर्धनः ॥ ४१ ॥ मण्डिकापुष्पाचित्रश्च धन्यो भवति पुङ्गवः ॥ कामैर्लोमण्डलैश्चापि स्निग्धा भवति भोगदः ॥ ४२ ॥ अतसीपुष्पवर्णैश्च तथा धन्युत्तरः स्मृतः ॥ एते धन्यान्तथाधन्यान्कीर्तयिष्यामि ते नृप ॥ ४३ ॥ हृस्वातालाब्राडे दशना रूक्षशृङ्गाशफाश्च ये ॥ अव्यक्तवर्णा हरवाश्च व्याघ्रसम्मतिभाश्च ये ॥ ४४ ॥ ध्वाङ्क्षामप्रवर्णाश्च तथा सूपकणिर्भमाः ॥ कुब्जाः काणा

---

¹ 'वात्स्यपौलकाः' इति ख० ।

॥ २५ ॥