विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ १७ ॥ प्र० खं० अ० १५०

भ्रमरैस्ते निराकुलाः ॥ १७ ॥ यस्यास्तीरे रतिं यान्ति सदा कामवशात्तुगाः ॥ तपोधनाश्च ऋषयस्तथा देवाः सवासवाः ॥ १८ ॥ लभन्ते यत्सुताङ्गास्तु देवेभ्यः प्रतिमाननाः ॥ स्त्रियश्च नाके बहुलाः पञ्चेन्द्रियशतात्मनाः ॥ १९ ॥ या बिभर्ति सदा तोयं देवसंघैरपीडितम् ॥ पुलिन्दमृगवृन्दैश्च व्याघ्रसंघैरुपाडितम् ॥ २० ॥ सततमस्नपनीयां सतारगणनामलाम् ॥ स तां पश्यन्नृपो राजा सतामीप्सितकामदाम् ॥ २१॥ यस्यास्तीररुहैः कारैः फुल्लैश्चंद्रांशुसन्निभैः ॥ राजद्भिर्विवृताकाशं रम्यैस्तत्क्षीरसन्निभैः ॥ २२॥ या च सदा दिवि सेव्येति¹ देवेर्यो च सदा भुवि सेव्येति² विप्रैः ॥ या च सदा सकलाघविनाशं भक्तजनस्य करोत्यतिचित्रा ॥ २३॥ या च गता सरितां हि कदम्बैर्यो च युता सततं हि महीनैः ॥ या च युता शततोयकदम्बैर्यो च गता सततं हिमहीनः ॥ २४ ॥ युक्तापि केलिस्रैगौणैः कल्पिवृन्दायता सन्भागयुक्तसलिलापि सुवर्णयुक्ता ॥ सुवर्णयुक्ता पद्मविशुद्धिविदृशीला शीतांशुतुल्यपयसा ददृशे नृपेण ॥ २५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे इरावतीवर्णनो नामैकोनपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १४९ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ आलोक्यचन्द्रीं पुण्यां तस्मन्मिरिहृतकुम् ॥ स गच्छंश्च ददर्श हिमवन्तं महागिरिम् ॥ १ ॥ वसुच्छिद्रविर्दुभिर्वृतं भूर्जैः सुपान्डुरैः॥ पश्चिमामथ संचोरयिन सिद्धगीतं शुभाभू ॥ २॥ नदीप्रपातसंजातमहाशब्दैः समन्ततः ॥ असंश्लूतान्यशब्दान्तं शीततोयं मनोरमम् ॥ ३ ॥ देवदारुवनैर्नीलैः कृताद्योवसनं शुभम् ॥ मेघतोयंतयं तं शैलं ददर्श स नराधिपः ॥ ४ ॥ श्येनमेघकृतोष्णीषं चन्द्रार्केन्दुकरं क्वचित् ॥ हिमावृनितसर्व्वाङ्गं क्वचिद्धातुविचित्रितम् ॥ ५ ॥ चन्दनेनावलिप्ताङ्गमिवतपञ्चाङ्गुलेि यथा ॥ शीतदं निदाघेऽपि शिलोपविपमंसंकटम् ॥ ६ ॥ सालकैश्चकेसरैर्मूतां मुदितं चरन्तः क्वचित् ॥ क्वचिद्स्पृष्टसूर्याशुं क्वचिच्च तमसा वृतम् ॥ ७ ॥ दरीमुखैः क्वचिद्भीमैः पिवन्तमचिलं बहु ॥ क्वचिद्विद्याधरगणैः क्रीडद्भिरूपशोभितम् ॥ ८ ॥ उपगीतं तथा मुख्यैः किन्नरगणं गणैः क्वचिद् ॥ आपानामूमौ च गणैर्गन्धर्वापसरसां क्वचित् ॥ ९ ॥ गीतादिभिः समाकीर्णं गन्धर्व्वाणां मनोहरम् ॥ निरूपदवनैर्देशैर्नीलशाद्वलमण्डितैः ॥ १० ॥ क्वचिच्च कुसुमर्युक्तैश्चात्यन्तरुचिरैः शुभम् ॥ तपस्विशरणं शैले कामिनामपि दुर्लभम् ॥ ११ ॥ मृगयूथानुचरितं दन्तिनिर्भरमहाद्रुमम् ॥ यत्र सिंहनिनादेन त्रस्तानां भैरवं रवम् ॥ १२ ॥ श्रुत्वापश्यति विश्रान्तं गजानानाकुलं कुलम् ॥ तपश्च तापसैर्येत्य कुलदेशेऽवलंकृतम् ॥ १३ ॥ रवैर्युतः समुत्पुत्रैर्वालोक्यं चाप्यलंकृतम् ॥ अर्शनशरणं नित्यमर्हताजनसेवितम् ॥ १४ ॥ अर्हतः पश्यति गिरिमर्हन्तं प्लवसम्पदम् ॥ अल्पेन

---

१, २ अत्र 'सेव्यते' इति वक्तव्ये 'सेव्यति' इति पाठश्छन्दोऽनुरोधादार्षः ।