विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

पूज्यो जनार्दनः ॥ ३६ ॥ तिलैर्नित्यं महाभाग होतव्याश्च तथा तिलाः ॥ तिलाश्च देया विप्रेभ्यस्तिस्मन्नहनि पार्थिव ॥ ३७ ॥ एकैकस्मात्तिला द्धार्जितस्तैलबोजोद्भवे यथा ॥ सुकृष्टक्षेत्रजादृष्टं देवे कालप्रवर्षिणि ॥ ३८ ॥ एकैकस्मात्तिलात्तादृक्फलमक्ष्यमश्नुते ॥ स्वलोके विष्णुलोके वा मातृ ब्ये यदि वा नृप ॥ अक्षयं फलमाप्नोति एकैकस्मात्तिलात्तिलात् ॥ ३९ ॥ तस्मात्प्रयत्नेन नरेन्द्रचन्द्र तस्यां समभ्यर्चय वासुदेवम् ॥ उपोषितः प्रीतमना यथावत्राणं स देवः प्रथितो नराणाम् ॥ ४० ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसम्वादे चण्डवेगोपाख्याने तिलद्वाद शीमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुःषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १६४ ॥ ॥ वज्र उवाच ॥ होतव्ये विष्णुदैवत्ये सावित्री मे त्वयोदिता ॥ होमकर्मणि सन्देहो महान्मे भृगुनन्दन ॥ १ ॥ सविता दैवतं तस्याः सावित्रीत्युच्यते ततः ॥ तया कथं तु कर्तव्यं होमकर्म च वैष्णवम् ॥ २ ॥ प्रभावमशेषंश्च तथा तस्यास्त्वं मम कीर्तय ॥ वेदमाता तु सा प्रोक्ता सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ३॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ रवौमध्ये स्थितः सोमः सोममध्ये हुताशनः ॥ तेजोमध्ये स्थितं सत्त्वमथ्य स्थितोऽच्युतः ॥ ४ ॥ अंगुष्ठमात्रः पुरुषः पूर्वमेव मयेरितः ॥ शङ्करेण तदा दृष्टः प्रभवः सर्वतेजसाम् ॥ ५ ॥ स विष्णुर्भुवनाधारो यस्येदं सकलं जगत् ॥ वरेण्यं तच्च सावितुर्भर्गाख्यं तु योगिनाम् ॥ ६॥ ध्येयं परं तदुद्दिष्टं बहिरन्तश्च यादव ॥ धीशब्दवाच्यं ब्रह्माणं प्रचोदयति यः सदा ॥ ७ ॥ सृष्ट्यथं भगवान्विष्णुः सविता स प्रकीर्तितः ॥ सर्वलोकप्रसवनात्साविता सा तु कीर्त्यते ॥ ८ ॥ यतस्तद्देवदेव त्या सावित्रीत्युच्यते ततः ॥ गानाद्वा त्रायते यस्माद्गायत्री वा तदा स्मृता ॥ ९ ॥ एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्साम्प्रिकी कीर्तिता मया ॥ तव धर्मभृतां श्रेष्ठ नित्यं वैष्णवकर्मसु ॥ १० ॥ सव्याहृतिकप्रणवां¹ गायत्रीं शिरसा सह ॥ ये जपन्ति सदा तेषां न भयं विद्यते क्वचित् ॥ ११ ॥ दशकृत्वः प्रजप्ता सा राज्यहा यत्कृतं लघु ॥ तत्पापं प्रणदुत्याशु नात्र कार्या विचारणा ॥ १२ ॥ शतं जप्ता तु सा देवी पापौघशमना स्मृता ॥ सहस्रजप्ता सा देवी चोपपातकनाशिनी ॥ १३ ॥ लक्षजापेन च तथा महापातकनाशिनी ॥ १३ ॥ कोटिजाप्येन राजेन्द्र यदिच्छति तदाप्नुयात् ॥ १४ ॥ विद्याधरत्वं यक्षत्वं गन्धर्वत्वमथापि वा ॥ देवत्वमथवा राज्यं भूर्लोके हतकण्टकम् ॥ १५ ॥ कोटिसाहस्रजाप्येन निष्कामः पुरुषोत्तम ॥ विधिना राजशार्दूल प्राप्नोति परमं पदम् ॥ १६ ॥ यथा कथञ्चिज्जप्तेषा देवी परमपावनी ॥ सर्वकामप्रदा प्रोक्ता विधिना किम्पुनर्नृप ॥ १७ ॥ ॥ वज्र उवाच ॥ विधिना केन जप्तव्या गायत्री पापनाशिनी ॥ महावित्रा परमा सर्वकल्याणकारिणी ॥ १८ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ कुश

---

¹ ‘सव्याहृत्युपप्रणवाम्’ इति ख० ।