विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

नश्यन्त्या दीपकः प्रेरितो मया ॥ प्रजज्वाल पूर्व्वदृष्ट्योत्या तस्मिन्नायतने पुनः ॥ २५ ॥ मृता चाहं तदा जाता विदर्भराजकन्यका ॥ जातिस्मरा
महीपस्य महिषी चारुधर्म्मिणः ॥ २६ ॥ एष प्रभावो दीपस्य कार्तिके मासि शोभनाः ॥ दत्तस्यायतने विष्णोर्य्यदयं व्युष्टिरुत्तमा ॥ २७ ॥
यदि वो नास्ति मात्सर्यं दीपो देयः सदा शुभाः ॥ असङ्कल्पितमप्येतत्प्रेरणं यत्कृतं मया ॥ २८ ॥ केशवस्यालयंदीपस्य तस्येदं भुज्यते फलम् ॥
एतस्मात्कारणाद्दीपानहमेतानहर्निशम् ॥ २९ ॥ प्रयच्छामि हरेश्चाग्नि ज्ञात्वाऽस्य च हि यत्फलम् ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ एवमुक्ताः सपत्न्यस्ता दीप-
दानपरायणाः ॥ ३० ॥ बभूवुर्देवदेवस्य केशवस्य सदा गृहे ॥ ततः कालेन महता तेन राज्ञा महात्मना ॥ विष्णुलोकमनुप्राप्ताः पश्चत्वं प्राप्य
मानद ॥ ३१ ॥ तं लोकमासाद्य नृपेण सार्धं सा राजपुत्री कमलाभरूपा ॥ रेमे महीपाल मुदा समेता दीपप्रदानाच्चवनादिसुक्ता ॥ ३२ ॥
इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसम्वादे दीपमाहात्म्ये ललितिकोपाख्यानं नाम सप्तषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १६७ ॥
वज्र उवाच ॥ उपवासानसमर्थानां हीनानां द्रविणेन च ॥ कर्म्मणा केन धर्मज्ञ तोषमायाति शङ्करः ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ सन्ति पुष्पाण्यारण्येषु
मूलानि च फलानि च ॥ स्वयंग्राह्याणि राजेन्द्र यैस्तुष्यति जनार्दनः ॥ २ ॥ चन्द्रः सामान्यदीपोऽयं विभवैः किमप्रयोजनम् ॥ यथालब्धेन
राजेन्द्र यैस्तुष्यति जनार्दनः ॥ ३ ॥ फलमूलाशनोऽरण्ये कुसुमैर्मधुसूदनम् ॥ सम्पूज्य सततं कामानभीष्टानधिगच्छति ॥ ४ ॥ अकामस्तदवाप्नोति
यद्विष्णोः परमं पदम् ॥ अरण्येषु नरः कृत्वा देवदेवस्य चार्चनम् ॥ ५ ॥ अतीवसुमहेन्द्रेणजलेन स शतं नृणाम् ॥ भविष्याणां शतं चैव नराणां
यदुनन्दन ॥ ६ ॥ नगरेऽपि वसन्त्यस्तु भैक्ष्याशी संशितव्रतः ॥ अरण्यादाहृतैः पुष्पैर्मूलपत्रफलाङ्कुरैः ॥ ७ ॥ यथोपपन्नैः सततमर्चयति केशवम्^१ ॥
सर्वकामप्रदो देवस्तस्य स्यान्मधुसूदनः ॥ ८ ॥ तस्याप्याकाम^२कामस्य परं स्थानं प्रकीर्त्तितम् ॥ यत्र गत्वा न शोचन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ९ ॥
स्वयमाहृत्य पुष्पादैर्भैक्ष्याशी केशवार्चनम् ॥ कृतं येन स राजेन्द्र [^३ वंशाननुद्धरेत् शतम् ॥ १० ॥ वंशानतीतानपश्चात्तावतश्चाप्यागतानथान् ॥
उद्धरेदात्मनो राजन्नात्र कार्या विचारणा ॥ ११ ॥ (गृहस्थोऽपि नरो राजन्यन्मार्गगतधनगमः ॥ अरण्यादाहृतैः पुष्पैर्यः कुर्यात्केशवार्चनम् ॥ १२ ॥
एतदेव समाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १४ ॥ धर्मार्जितधनः क्रीत्वा यः कुर्व्वन्केशवार्चनम् ॥ १३ ॥ ) स्वयमुत्तैश्च कुसुमैर्यः कुर्यात्केशवार्चनम् ॥
उद्धरिष्यत्यसन्देंहं सप्तपूर्वापरानरान् ॥ १४ ॥ यथाकथंचिदाहृत्य कथञ्चित्पूजयेद्धरिम् ॥ नाकपृष्ठमवाप्नोति न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १५ ॥

---

^१ 'केशवः' इति ख० । ^२ 'तस्यापि काम' इति ख० । ^३ कोष्ठान्तर्गतः पाठः कपुस्तके नास्ति ।