विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥११६॥

प्र० सं० अ० १८२ ॥११६॥

देवाः कथितास्तु चतुर्दश ॥ तेषामिन्द्रो विभुर्नाम लोके विख्याताविक्रमः ॥ ५ ॥ आसंस्तस्यासुरा घोरस्तदा दायादबान्धवाः ॥ तेषामासीन्महातेजाः शंभुर्नार्मा महेश्वरः ॥ ६॥ ब्रह्मलोकेन मरणं वृतं येन पितामहात् ॥ स कदाचिन्महाकायं समुद्रजलचारिणम् ॥ ७ ॥ हंसं दृष्ट्व जगाह तञ्चारोहेति दुर्मतिः ॥ आरूढमात्रमादाय ब्रह्मलोकं जगाम सः ॥ हंसरूपेण तत्रैव जघान भगवान्हरिः ॥ ८ ॥ एवं स हंसेन हतो महात्मा सर्वेश्वरेणाप्रतिमेन तेन ॥ महाबलः पर्वतमात्रकायः पुरान्तकारी समरेऽवजेयः ॥ ९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे इन्द्रशाम्बरणीयसंवादे पञ्चमवतमन्वन्तरवर्णनंनामाशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८० ॥ ॥ शाम्ब उवाच ॥ चाक्षुषस्य मनोः पुत्रान्प्रब्रूष्य शृणु वासव ॥ ऊरुः पूरुः शतद्युम्नः तपस्वी सत्यवान्धृतिः ॥ १ ॥ अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्च तथानघ ॥ हविष्माञ्छ्रुतः श्रीमान् सुधन्मा विजयस्तथा ॥ २ ॥ अभिमानः सहिष्णुश्च मधुरिश्चैकरूपपः स्मृताः ॥ आद्याः प्रसूता भाव्याश्च लेखाश्च पृथुकास्तथा ॥ ३ ॥ अष्टकाश्च गणाः पञ्च तदा प्रोक्ता दिवौकसाम् ॥ तेषां मनोजवो नाम वभूवेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ४ ॥ आसंस्तस्यासुरा घोरास्तदा दायादबान्धवाः ॥ येषां बभूव नृपतिर्महामालो वलाधिकः ॥ ५ ॥ स कदाचिद्धनं यातो मृगायां पापनिश्चयः ॥ तत्र चन्द्रोगुसं- काशं ददर्शार्थं मनोहरम् ॥ ६ ॥ तमारुरोह दुर्बुद्धिर्मृगाचातकचोपया ॥ तमारूढं समादाय तदा वेगात्तुरङ्गमः ॥ ७ ॥ गत्वा पारे समुद्रस्य चिक्षेपोपारे दुर्मतिम् ॥ क्षितमात्रः स दुर्बुद्धिः पवनेनापवाहितः ॥ ८ ॥ अनासादितदेवोश्च पवनेन स तूह्यते ॥ अद्यापि सुमहातेजा लोका- लोकस्य बाह्यतः ॥ ९ ॥ अमुत्युक्वदानेन स तु पापः स्वयम्भुवः ॥ वायुमार्गं समाश्रित्य न तु प्राणैर्विमुच्यते ॥ १० ॥ एवं स घोरो वरदानदर्पा- दृप्त्युरस्तित्ति कृतापराधः ॥ देवद्विजानां हयरूपधारी चिक्षेप विष्णुः पवनप्रवाहे ॥ ११ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्र- संवादे षष्ठचाक्षुषमन्वन्तरवर्णनंनामैकाशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १८१ ॥ ॥ शाम्बउवाचपुनरुवाच ॥ अथाऽन्यस्य भविष्यस्य मनोर्वैवस्वतस्य च ॥ सप्तमस्य प्रवक्ष्यामि तव पुत्रान्स्यंस्त्वितः ॥ १॥ इक्ष्वाकुरथ नाभागो विष्णुः शर्यातिरेव च ॥ अभूद्धृष्टस्तथा भ्रांगुर्महात्मा दिष्ट एव च ॥ २ ॥ करूषश्च पृषध्रश्च सुद्युम्नश्च मनोः सुताः ॥ अत्रिवसिष्ठो भगवान्जमदग्निश्च कश्यपः ॥ ३ ॥ गौतमश्च भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ सप्तमः ॥ देवा ह्येकोनपञ्चाशन्मरुतः परिकीर्तिताः ॥ ४ ॥ द्वावश्विनौ विनिद्दिष्टौ विश्वेदेवास्तथा दश ॥ दर्शवादित्यसो देवा ह्यं देवगणा नव ॥ ५ ॥ येषां शक्रस्तु मोजवी नाम्ना शत्रुक्षयङ्करः ॥ घोरास्तथापि ये त्वासन्देत्या दायादबान्धवाः ॥ ६ ॥ तेषां वभूव नृपतिहिरण्याक्षो महावलः ॥ न्वराहेण