विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० | प्र० खं० ॥१२३॥ | अ० ११९

ब्रह्मानन्वये जातानादौ वक्ष्यामि राक्षसान् ॥ यन्नष्टा निर्धनेशेन ब्रह्मणस्तोद्य निश्ववान् ॥ ८ ॥ श्वानकुङ्कुतलैः सर्पौ ब्रह्मनानात्मजाः स्मृताः ॥ तेषामन्वयसम्भूताः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ९ ॥ श्लेष्मातकवनस्थानाः कथिता ब्रह्मराक्षसाः ॥ हेतिः प्रहेतिश्च पौरुषादो वधस्तथा ॥ १० ॥ विद्युत्स्फूर्जश्च वातश्च नमो व्याघ्रस्तथैव च ॥ सुसूक्ष्म करालक्षं यातुधानात्मजा दश ॥ ११ ॥ सूर्यस्यानुचरा ह्येते सह तेन भ्रमन्ति वै ॥ तेषामन्वयसम्भूता यातुधानाः प्रकीर्तिताः ॥ १२ ॥ हेतिमहेतिवंशौ द्वौ तव वक्ष्यामि यादव ॥ हेतुपुत्रः स्मृतो लङ्केयस्य सालकटङ्कट्याः ॥ १३ ॥ सन्ध्यासुता स्मृता भार्या सुकेशस्तत्सुतः स्मृतः ॥ माली सुमाली च तथा माल्यवांश्च महाबलः ॥ १४ ॥ सुकेशतनया ह्येते देवासुरभयङ्कराः ॥ तपसा तैः समाराध्य देवदेवं जनार्द्दनम् ॥ १५ ॥ वीर्यमप्रतिमं प्राप्तं लङ्कां चैव महापुरी ॥ सुमालितनया तत्र कैकसी नाम राक्षसी ॥ १६ ॥ भार्या विश्रवसः पुत्रो यस्या रावणसंज्ञकः ॥ त्रैलोक्यविजयी तस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ १७ ॥ सुमाली वसुना युद्धे धरेण विनिपातितः ॥ माली च देवदेवेन केशवेन निपातितः ॥ १८ ॥ माल्यवांस्तत्र वर्षात्मा जीवत्याद्यापि यादव ॥ श्रुत्वैतौ भ्रातरौ येन पुरा देवरणोत्सुकौ ॥ १९ ॥ हितं धन्यं शुभं वाक्यं न च तौ तस्य चक्रतुः ॥ तेन तौ निधनं प्राप्तौ राक्षसौ समरेद्वये ॥ २० ॥ संश्रावितस्तेन तथैव वाक्यं स रावणो नाम विरोधकाले ॥ उल्लंघ्य वाक्यं निधनं जगाम धर्मे स्थितस्त्वया प्रतिप्रभावः ॥ २१॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे हेतिवंशवर्णनं नामानवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११९॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ प्रहेतितनयो राजन्पुलोमा नाम विश्रुतः ॥ क्रोधदृष्ट्या तु यः शीघ्रं च्यवनेन विनाशितः ॥ १ ॥ वज्र उवाच ॥ च्यवनेनं किमर्थं वै पुलो- मा राक्षसो हतः ॥ कथं च भृगुशार्दूल तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ २ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ पुलोम्नो दानवेन्द्रस्य द्वे कन्ये भुवि विश्रुते ॥ पुलोमा मृगवे दत्ता शची दत्ता च वासवे ॥ ३ ॥ कन्याभावे रुदन्ती तु कदाचिच्चारुलोचना ॥ पुलोमासुतत्रात्रातन्दानवेन्द्रो दानवेश्वरः ॥ ४ ॥ हे रक्षः कन्याकामेतां गृहीत्वा रुदतीं वलात् ॥ एतस्मिन्नेव काले तु पुलोम्नो भवनान्निजैः ॥ ५ ॥ छिद्रान्वेषी दुरात्मा पुलोमा स व्यतिष्ठत ॥ अनुसृत्य च जग्राह तां कन्यां चारुलोचनाम् ॥ ६ ॥ निर्भर्त्स्य तं दुराचारं पुलोमा दानवोत्तमः ॥ कालेन प्रददौ कन्यां भृगवे तां सुमध्य- ॥१२३॥

---

१ 'नभो' इति ख० । २ 'सर्वक्ष दिक्वारब्ध' इति ख० । ३ 'प्रकरणेऽस्मिन् सर्वत्र हेतिप्रस्थाने हेतुं' इति पद लभ्यते कपुस्तके परञ्च बाल्मीकिना लङ्काख्यं हेतिः प्रहेतिरेवोक्तम् ।