विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

माम् ॥ ७ ॥ अन्तर्वत्नीं तु रहितां भृगुणा तामनिन्दिताम् ॥ अग्निहोत्रगतां दृष्ट्वा पुलोमार्भिमथाब्रवीत् ॥ ८ ॥ पौलोमी यदि मत्पूर्वा सेयं
पावक शंस मे ॥ तामभिब्रवीत्तस्य सेयं पत्नी भृगोः शुभा ॥ ९ ॥ एवमग्नेर्भृगोः श्रुत्वा तां जहार स राक्षसः ॥ तस्यां तु दृश्यमानायां गर्भः
कुक्षेस्तदा च्युतः ॥ १० ॥ च्यवनाच्च्यवनो नाम बभूव स महातपाः ॥ दृष्टमात्रस्तु तेनाऽसौ पुलोमा भस्मसात्कृतः ॥ ११ ॥ पुलोमाऽश्रुनिपातेन
नदी जाता वधूसरा ॥ वह्निश्च सर्वभक्ष्यत्वं भृगुशापादुपङ्गतः ॥ १२ ॥ हुताशनस्तु संक्रुद्धश्शापं प्राप्य द्विजातितः ॥ लोकात्कार्यैरतिद्वेलां
स्वयं वचनमब्रवीत् ॥ १३ ॥ वहे तवार्चिभिः स्पृष्टं शुचि सर्वं भविष्यति ॥ शुचिभूतं ततः पश्चाद्गङ्गेशिष्यत्यसंशयम् ॥ १४ ॥ एतत्तेऽभिहितं
च्यवनस्य जन्म नाशस्तथा राक्षसपुङ्गवस्य ॥ वह्नेः शुचित्वं च तथार्चिषां वै वंशं पुलोम्नोऽथ निबोध राजन् ॥ १५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे
प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे च्यवनोत्पत्तिवर्णनो नाम नवनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १९९ ॥ ॥ छ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥
पुलोमस्तनयः श्रीमान्बभूवाऽथ निशाचरः ॥ विनिष्कृष्य स्वकाच्छूलाच्छूलं प्रादादाद्ध्वजः ॥ १ ॥ तपसा तोषितो यस्य सपुत्रस्य महात्मनः ॥
त्रैलोक्यविजयासक्ते तेन राजेन्द्र रावणे ॥ २ ॥ दीक्षिते मेघनादे च तथा याते निकुम्भिलाम् ॥ अन्तर्जलंगते वीरे तथैव च विभीषणे ॥ ३ ॥
निद्रावशगते राजन्कुम्भकर्णे सुरद्विषि ॥ मालिनस्तनया तेन रावणस्य स्वसा हता ॥ ४ ॥ कुम्भीनसी महाभागा रूपद्रविणसंयुता ॥ यस्या
मस्य सुतो जज्ञे लवणो¹ नाम राक्षसः ॥ ५ ॥ येन शूलप्रभावेण मान्धाता विनिपातितः ॥ न तस्य पुत्रो भार्या वा बभूवातिदुरात्मनः ॥ ६ ॥
प्राणिनां पुरुषादानां सहस्रैर्द्दशभिर्नृप ॥ आहारमाह्निकं तस्य भवत्यैतद्दिकस्य तु ॥ ७ ॥ रामाज्ञया तस्य वभूव राजन्नामानुजो शत्रुदरर्द्दनस्तत्त्वः ॥
शत्रुघ्नामा भुवनस्य वीरो महान्तरस्थो हरिरप्रमेयः ॥ ८ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे प्रहेतिवंशानुकीर्तनं नाम
द्विशततमोऽध्यायः ॥ २०० ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ यक्षेन राक्षसे जाते ततः कालेन केनचित् ॥ एषा सुषाव गन्धर्वं शैलूषमिति विश्रुतम् ॥ १ ॥
कोट्यस्तिस्रस्तु पुत्राणां तस्यासन्सुरदारुणाम् ॥ एतस्मिन्नेव काले तु विसृष्ट्यासु प्रजासु च ॥ २ ॥ ब्रह्मादिदेश राज्यानि जायंजात्यां यथाक्र
मम् ॥ गन्धर्वाणामथाधिपतिं चक्रे चित्ररथं तथा ॥ ३ ॥ शैलूषपुत्रा गन्धर्वा संशशः कृतनिश्चयाः ॥ शासनेनैव तिष्ठन्ति तस्य चित्ररथस्य
तु ॥ ४ ॥ सिन्धोरुभयकूलेषु देशेषूत्साद्य ते तदा ॥ हत्वा च मनुजांस्तत्र निवसन्ति गतव्यथाः ॥ ५ ॥ उत्साद्यन्तो राष्ट्राणि राज्ञो विप्रियका

---

१ 'पावकोऽब्रवीत्' इति क० । पाक्कोऽभवत्' इति ख० । २ 'रतो' इति ख० ।