विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

नन्द्यावर्तैस्तथैव च ॥ २४ ॥ नवः काञ्चनविन्यस्ताः शङ्खः सत्कमलाञ्जनम् ॥ पूर्णकुम्भं गजमदं दूर्वाः सार्द्रं च गोमयम् ॥ २५ ॥ रत्नान्य- दाय बिल्वं च चापमादाय सत्वरः ॥ सशनं राघवश्रेष्ठः पद्धत्यांनिरकं ययौ ॥ २६ ॥ श्रेष्ठमश्वं सुचन्द्राभं हेमभाण्डपरिच्छदम् ॥ आरूह्य निर्ययौ श्रीमाञ्जयकाराभिपूजितः ॥ २७ ॥ पौरजानपदामात्यैर्वाद्यघोषेण भूरिणा ॥ ह्रदेन गजघण्टानां बृंहितेन पुनःपुनः ॥ २८॥ हेषितैन तुरङ्गाणां नराणां हर्षितेन च ॥ द्विजपुण्याहघोषेण प्रयातो भूरिदक्षिणः ॥ २९ ॥ भरतस्य प्रयाणे तु देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ मुमुचुः पुष्पवर्षाणि वाच ऊचुः शुभास्तथा ॥ ३० ॥ एष विग्रहवान्धर्म एष सत्यवतां वरः ॥ एष वीर्यवतां श्रेष्ठो रूपेणाप्रतिमो भुवि ॥ ३१ ॥ अनेन यत्कृतं कर्म रामे वनमुपागते ॥ न तस्य कर्ता लोकेऽस्मिन्दिवि वा, विद्यते क्वचित् ॥ ३२ ॥ अनेन राज्यं सन्त्यक्तं गृहं दुग्धमिवाग्निना ॥ अनेन् दुःवशश्यासु शयितं सुमहात्मना ॥ ३३ ॥ नित्यमासन्नभोगेन जटावल्कलधारिणा ॥ फलमूलाशि- नानेन रामराज्यं हि पालितम् ॥ ३४ ॥ शृण्वन्सुवाक्यानि सुरेरितानि रामानुजो रामगृहं जगाम ॥ शूरार्यविद्भूतुरपोपकीर्णं रन्तेयथा सागरम् प्रमेयम् ॥ ३५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे भरतप्रस्थानवर्णनं नाम द्वयधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०२ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ गृहात्प्रयाते भरते प्रस्थानार्थिनि यादवे ॥ प्रागेव लक्ष्मणं रामो नित्योयुक्तमभाषत ॥ १ ॥ अनुयानं कुमारस्य भरतस्य महात्मनः ॥ प्रेषयाश्वसहस्राणां शतानि त्रीणि राघव ॥ २ ॥ दश दन्तिसहस्राणि रथानां षड्गुणानि च ॥ कोट्यः पञ्च पदातीनां समर्पयन्वि- वर्तिनाम ॥ ३ ॥ धनाध्यक्षस्तथा वत्समनुगच्छन्तु लक्ष्मण ॥ गोरथैश्च तथा पृष्ठैर्गोभिरूष्टैस्तथैव च ॥ ४ ॥ व्यायतैः पुरुषैर्व्यङ्गैर्देभैश्च तथा वरैः ॥ वस्त्रैरुत्सुसुवर्णानां मणीनामपि भागशः ॥ ५ ॥ विसर्गाय कुमारस्य परिपूर्णा यथासुखम् ॥ ब्राह्मणाः कथया मुख्यास्तथैव नटनर्तकाः ॥ ६ ॥ गीते नृत्ते तथा लास्ये प्रवीणाश्च वराङ्गनाः ॥ प्रास्थानिकाश्च ये केचित्पानिकेश्चियिन्ध्व ये ॥ ७ ॥ रूपार्जीवाश्च वणिजो नानापण्योपजीविनः ॥ नानारूपसुपादाय बहुपण्यं व्रजन्तु वै ॥ ८ ॥ ^१विप्रवैद्याः शल्यवैद्यास्तथा कार्यचिकित्सकाः ॥ कर्मन्तिका स्थपतयो मागिणो वृक्षरोपकाः ॥ ९ ॥ कूपकाराः सुधाकारा वंशकर्मकृतस्तथा ॥ वाणिकाराश्च ये केचित्कुचकाराश्च शोभनाः ॥ १० ॥ परिकर्मकृतश्चैव तथा वस्त्रोपजीविनः ॥ मायूरिकास्तैित्तरिकाश्चेतका भेदकाश्च ये ॥ ११ ॥ रक्षका दन्तकाराश्च तथा दन्तोपजीविनः ॥ एरण्डवनकाराश्च

---

^१ 'प्रप्रथमम्' इति क० । ^२ 'कोटयश्च' इति ख० ।