विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० | प्र० सं० अ० २०८ ॥१२६॥

प्राङ्निरूपितम् ॥ सेनाध्यक्षैः सुनिपुणैराविवेश भरतस्तदा ॥ ३८॥ स प्रविश्य महातेजाः शिविरं स्वं निवेशनम् ॥ मङ्गलैरालम्भनं कृत्वा वरासनगतः प्रभुः ॥ ३९॥ पौरजानपदं सर्वं प्रेषयामास यादव ॥ परिपूज्य ततः पश्चाल्लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ॥ ४० ॥ मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय प्रेषयामास धर्मवित् ॥ प्रयाणकं च व्योभूते दुन्दुभिमित्ताब्रवीत् मम ॥ ४१ ॥ देशिकाः पुरतो यान्तु ये च वृक्षविशोधकाः ॥ आज्ञाप्य सकलं चैव शिविरं च तथाविधम् ॥ ४२ ॥ अवृक्षेषु तु देशेषु रोपयन्तु द्रुमाञ्जनाः ॥ द्रुमाः कण्टकिनश्चैव ये च मार्गप्ररोधकाः ॥ ४३ ॥ छिन्दन्तु गत्वा तानद्य तीक्ष्णैः शीघ्रं परश्वधैः ॥ तोयहीनेषु देशेषु कूपान्कुर्वन्तु मे तथा ॥ ४४ ॥ विषमांश्च तथा देशान्समान्कुर्वन्तु मे पथि ॥ तीराणि सरितां चैव कुर्वन्तु पुलिनानि च ॥ ४५ ॥ न भवेद्येन संबाधो जनस्य पथि यास्यतः ॥ पुरः प्रयान्तु सैन्येन विजयं मन्त्रिविचक्षणाः ॥ ४६ ॥ नीलश्च वक्रदेवश्च वसुमान्सुनयस्तथा ॥ मध्यप्रयाणे गान्धारो जयन्तानो रणोत्कटः ॥ ४७ ॥ सुशीलः कामपालश्च यान्तु सैन्येन दंशिताः ॥ जघने कटकस्याहं पालयानो यथासुखम् ॥ ४८ ॥ सैन्येन सह यास्यामि विजयाय नृपस्य तु ॥ पश्यन्तु देशिकाः स्थानं प्रभूतयवसेन्धनम् ॥ ४९ ॥ सोदकं च समं यत्र सेनावासो भवेन्मम ॥ एवमाज्ञाय भरतो विजहार यथासुखम् ॥ ५० ॥ सुष्वाप च निशां तत्र प्राप्तकाले सतां हराम् ॥ ५१॥ सुतस्य सा तत्र गूढहृस्य पुण्या यत्नां गिरिदर्शनमत्सवा ॥ सम्पूर्णचन्द्राभरणा प्रतीता व्युष्टाय चामन्त्र्य ष्णान्तसूक्तम् ॥ ५२॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे भरतनिर्याणवर्णनं नाम चतुरधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०४॥

॥ मार्कण्डेय उवाच ॥
प्रभातायां तु शर्वर्यां दुन्दुभिः समहन्यत ॥ प्रयाणिको महागज मन्तम्य महास्वनः ॥ १ ॥ तस्य शब्देन महता विबुद्धः कटकै जनः ॥ अवश्यकरणीयानि कृत्वा राजंस्त्वरान्विताः ॥ २ ॥ त्वरिता गमनाथीय नमाहृत्यन्तगन्तम ॥ पटवेश्मानि रम्याणि संहन्तुमुपचक्रमुः ॥ ३ ॥ महान्ति सुसमाज्ञानि वतितोणीकृतानि ॥ ४ ॥ चक्रुस्तानि च गजेन्द्रे सुवस्त्राबान्धयनन्तः ॥ ४ ॥ ततस्त्वावापयान्युक्तैः क्रमेषु गवेषु च ॥ गोरथेषु तु मुख्येषु तथा दन्तिषु सत्वराः ॥ ५ ॥ भाण्डमुच्चावचं चैव शयनानि मृदूनि च ॥ आसनानि च मुख्यानि भाण्डं यच्च महा-नसे ॥ ६ ॥ पेयं च यवसं चैव शस्त्राणि विविधानि च ॥ कवचानि तुरङ्गाणां शिल्पभाण्डानि यानि च ॥ ७॥ धनं च विविधं राजनन्तःपुर-करणानि च ॥ आरोप्यमाणे भाण्डे तु करभाणां विक्षिप्यताम् ॥ ८ ॥ शुश्रुवे तुमुलः शब्दः खराणां च खरस्वनः ॥ गजानां युज्यमानानां

॥१२६॥

---

१ 'बाहु' इति ख० । २ 'सुतपा' इति ख० ।