विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तुरङ्गाणां रथैः सह ॥ ९ ॥ वाद्यानां हन्यमानानां शुश्रुवे तुमुलं स्वनम् ॥ नादेन गजघण्टानां बृंहितेन च पार्थिव ॥ १० ॥ ह्रेषितेन तुरङ्गाणां बभूव तुमुलः स्वनः ॥ प्रायाणिकमुपादाय ताड्यन्नेव दुन्दुभिम् ॥ ११ ॥ अग्रे प्रयाणमानर्च्ये ययौ दुन्दुभिभिः सह ॥ पण्यानि च समादाय वणिजस्त्वरिता ययुः ॥ १२ ॥ गृहीतकामाश्चान्यानि सोदकानि समानि च ॥ स्थानानि वरमुख्यानां ययुश्चाग्रेसरा नराः ॥ १३ ॥ महानसिकमुख्यास्तु त्वरितञ्च तथा ययुः ॥ सुखयानासु रम्यासु तथैवाश्वतरीषु च ॥ १४ ॥ आरोग्य योषितो जग्मुः प्रत्यूषे मुदिता जनाः ॥ आरुढश्वापरा नार्यः सवितानाः करेणवः ॥ १५॥ कञ्चुकोष्णीषिभिर्गुप्ता गता वर्षवरैस्तथा ॥ १६ ॥ ससैन्या राजेन्द्र गीतवाद्य पुरस्सराः ॥ १६ ॥ दीनान्धकृपणानांश्चातर्पयन्त्यो धनेन ताः ॥ नरेन्द्रयोषितो राज्ञा दिव्यालंकारभूषिताः ॥ १७ ॥ तथान्ये बह्वनिर्विंशाः पुरुषाश्च कलापिनः ॥ आदीप्य तृणवेश्मानि जग्मुस्त्वरितमानसाः ॥ १८ ॥ भरतोऽपि समारुह्य शिविकां रत्नभूषिताम् ॥ विनिर्ययौ महातेजा स्तूयमानोपुरःसरैः ॥ १९ ॥ शून्यं च शिबिरस्थानं गृहमण्डलसंकुलम् ॥ बहुकव्यादसङ्कीर्णं क्षणेन समपद्यत ॥ २० ॥ गजोष्ट्रगर्दभाश्वानां शरीरावयवैर्वृतम्॥ भग्नभाण्डसमाकीर्ण शरीरावयवैर्वृतम् ॥२१॥ बहुकव्यादसङ्कीर्णं करीषोत्करसंयुतम् ॥ खातैर्महानसस्थानैर्दग्धमृत्तिकया युतैः ॥ ॥२२॥समण्डकैर्मदापेतैर्मक्षिकासाहितेर्युतम् ॥ संत्यज्य निर्ययुः सर्वे भरतस्य तु सैनिकाः॥२३॥प्रयाणे तस्य सैन्यस्य बलीवर्दाम्श्चमानितान् ॥ नागानुत्थापयामासुरुपविष्टान्प्रयत्नतः ॥२४॥ केचिदुष्ट्रपवित्रंस्तान्तान्दण्डेन निपातितान् ॥ भाण्डभारेणाप्यशक्तूंश्च एव नरोत्तमाः ॥ २५ ॥ नद्युत्तारोषु महिषांन्केचित्त्वत्पांशुतापितान् ॥ निष्ण्णान्सह भारेण ताडयाञ्चक्रिरे जनाः ॥ २६ ॥ केचिदश्वतरोँस्तस्तारान्गबृंहितान्स्वैनैः ॥ आरुढोथपिंतो यत्नाज्जगृहुंश्च रश्मिषु ॥ २७ ॥ केचिद्दभैर्गजंस्त्रैरुत्तैराशिक्षता भुवि मानवाः ॥ जातुविश्रमणार्थाय वाजिग्रीवकृताङ्कनयः ॥ २८ ॥ तुरङ्गांश्च तदोद्भ्रान्तान्सस्तचर्मांश्च सादिनः ॥ केचिदाक्रम्य वेगेन जगृहस्तन यादव ॥ २९ ॥ विश्रत्रमुस्रतथा कोचेत्क्षवृक्षच्छायासु मानवाः ॥ केचिच्चोदकतीरेषु चक्रिरे भोजनक्रियाम् ॥ ३० ॥ केचित्सन्त्रस्ततुरगसन्निकृष्टसमुत्थितैः ॥ द्रुतान्कांपिक्षेलेयैर्लग्नान्पुङ्गुस्तांस्तुरङ्गमान् ॥ ३१ ॥ केचित्कटकसंस्त्रांस्तान्मुग्भूयान्प्रधावतः ॥ वेगानाक्रम्य विशिखैर्जघ्नुर्युद्धकुलोद्वह ॥ ३२ ॥ केचिन्न यवसं चक्रुः केचिच्चक्रूरथेन्धनम् ॥ तथान्योद्दिगुणीभूतं तथा दुन्दुभिनिस्वनम् ॥ ३३ ॥ प्रायाणिकं जहुः शीघ्रं श्रमं यदुकुलोद्वह ॥ केचिदापणवीथ्यग्रमहांवराससूच्छ्रितम् ॥३४॥

---

१ 'सैन्येन' इति ख० । २ 'बाध्याणि' इति ख० ।