विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

स्तु तेऽन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यश्च गच्छतः ॥ १३ ॥ दिव्येश्चैव भूतेभ्यः समरे च तथातव ॥ १४ ॥ स्वांस्वां दिशमधिष्ठाय दिक्पाला दीप्तिम- जसः ॥ पालयन्तु सदा तुभ्यं दीप्तिविद्योद्यहारिणः ॥ १५ ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च साध्याश्च समरुद्गणाः ॥ आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च भिषग्वरौ ॥ १६ ॥ भृग्वादिरिसयश्चैव कालस्यावयवास्तथा ॥ सरितः सागराः शैलाः समुद्राश्च सरांसि च ॥ १७ ॥ दैत्यदानवगन्धर्वा पिशाचा रगराक्षसाः ॥ देवपत्न्यस्तथा सर्वा देवमातर एव च ॥ १८ ॥ शास्त्राण्यस्त्राणि शास्त्राणि मङ्गलाय भवन्तु ते ॥ विजयं दीर्घमायुश्च भोगांश्चा- न्यान्दिशन्तु ते ॥ १९ ॥ इति स्वस्त्ययनं श्रुत्वा राज्ञा स समुदीरितम् ॥ रामस्य पादौ शिरसा त्वभिवन्द्य धनुर्धरः ॥ २० ॥ निर्गत्य राजभ- वनादाज्ञामाज्ञाल्पितं जगत ॥ हिमाद्रिकूटसङ्काशं चारुकुंदोज्ज्वलाननम् ॥ २१ ॥ मदेन सिञ्चमानं च नृपवेश्माऽजिरं नृप ॥ समाक्रान्तकटं चापि पानलुब्धशिलिमुखैः ॥ २२ ॥ स्तब्धचारुमहाकर्णं मधुपक्कृपथेयवै तु ॥ दीर्घाग्रमध्वक्षकृतैं कृतशृङ्गावतंसकम् ॥ २३ ॥ स्वासनं व्यूढकुम्भं च तथार्द्धमं महाबलम् ॥ नक्षमालां शिरसा धारयानं तु काञ्चनीम् ॥ २४ ॥ पटुस्वने तथा घण्टे दर्शनीये मनोहरै ॥ कुथं विचित्रं रम्यं च कवि- द्वारं महाध्वजम् ॥ २५ ॥ वैजयन्त्यः पताकाश्च किङ्किणीजालमालिताः ॥ समारूढं नयोविद्वा महामात्रेण धीमता ॥ २६ ॥ वैदूर्यदुण्डतीक्ष्णाग्र काञ्चनाङ्कुशधारिणा ॥ जघनस्थेन चान्येन वरचामरधारिणा ॥ २७ ॥ तथा वैजयिकैर्मन्त्रैर्देवज्ञेनाभिमन्त्रितम् ॥ आरुरोह महातेजा जयत्का राभिनन्दितः ॥ २८॥ पूर्णेन्दुमण्डलाकारं रुक्मदण्डं मनोहरम् ॥ छत्रमादाय तं प्रेम्णा चारुरोह स लक्ष्मणः ॥ २९ ॥ चामरौ द्वौ समादाय चन्द्ररश्मिसमप्रभौ ॥ आरूढं योषितोर्युग्मं रूपेणाऽप्रतिमं भुवि ॥ ३० ॥ तं समालम्ब नागेन्द्रं मद्लेखाभिगामिनम् ॥ जगाम सह गाङ्गेयेण रथारूढेन यादव ॥ ३१ ॥ तन्वन्वयौ महाभाग चतुरङ्गमहद्बलम् ॥ पताकाध्वजसन्नाधं कल्पयन्तं वसुन्धराम् ॥ ३२ ॥ श्येनाः काकवहाः कङ्काः पिशाचा यक्षराक्षसाः ॥ ययुः पुरःसरातस्य भरतस्य महात्मन ॥ ३३ ॥ गन्धर्वपुत्रमांसानां लुब्धा मांसोपजीविनः ॥ तूर्यघोषेण महता वन्दिनों निःस्वनेन च ॥ ३४ ॥ वायुना चानुलोमेन सेव्यमानः सुगन्धिना ॥ मङ्गलानां च मुख्यानां दर्शनाद्धृष्टमानसः ॥ ३५ ॥ निर्ययौ राजमार्गेण जनसम्बवाशालिना ॥ तेजस्विनां च तेजांसि हृदयानि च योषि- ताम् ॥ ३६ ॥ आददानो महातेजा नगरत्स विनिययौ ॥ क्रोशमात्रं ततो गत्वा समे देशे च सोदके ॥ ३७ ॥ प्रशस्तमदुमसंकीर्ण शिबिरं

---

१ 'क्षमयैव तु' इति ख० । २ 'दीर्घाप्रहस्तं मध्वक्षम्' इति ख० ।