विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

स्थाप्यमानांस्तान्मार्तण्डामार्तण्डवद्दानतः ॥ ६२ ॥ बलमुख्यन्निवेशाथ स्वगृहं सर्वऋद्धिमत् ॥ दिव्यो
जनाध्वना श्रान्ता भरतस्य तु सैनिकाः ॥ ६३ ॥ विविशुर्भवनान्यन्वान्स्वान्भोजिरे शयनानि च ॥ प्रविश्य वेश्मप्रवरं भरतोऽपि यथासुखम् ॥
॥ ६४ ॥ विजहार महाराज देवराजसमद्युतिः ॥ क्रमेणानेन धर्मात्मा भूमिपाल दिनेदिने ॥ आससाद व्रजंन्नेव गङ्गां त्रिपथगां नदीम् ॥ ६५ ॥
सुराङ्गनापीनपयोधरस्थसन्दन्मक्षालनलब्धलक्ष्मीरू ॥ ग्रीष्मार्कतप्ताङ्गुलुतपारिविबुद्धशीतोदपटीत्तरीयाम् ॥ ६६ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे
प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे प्रयाणवर्णनो नाम पञ्चाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २०५ ॥ ॥ छ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ॥ निवे-
शमकरोद्राजन् गङ्गातीरे स राघवः ॥ भरतस्य तदा चक्रुर्गङ्गायां जलमण्डपान् ॥ १ ॥ तथैव बलमुख्यानां प्राधान्येन नराधिप ॥ सैनिकञ्च
जनस्तस्य प्राप्य तां सुरनिम्नगाम् ॥ २ ॥ साफल्यं जन्मनी मेने तत्याज च तथा क्लमम् ॥ सस्नौ पपौ पयः कामं हर्षेण महता युतः ॥ ३ ॥
स्नापथाञ्चक्रिरे तत्र तुरगांस्तुरगप्रियाः ॥ कुञ्जरान्स्नापयमासुर्महामात्रास्तथैव च ॥ ४ ॥ मज्जद्भिर्बहुसाहस्रैः कुञ्जरैर्जोहवी नदी ॥
किरातविषयैः सैव विरराज यथोपलैः ॥ ५ ॥ समुत्थितमहामात्रानृद्बद्ध्यभूषणच्छन्ना ॥ चिक्रीडुर्हस्तिभिः केचिद्विद्वांसुबुद्धिमिस्तथा ॥ ६ ॥ गङ्गा-
मासाद्य संहृष्टा भरतस्य तु सैनिकाः ॥ भरतोऽपि तथा प्रातः कृतेदवत्प्रपूजनः ॥७॥ श्राद्धं चक्रे महातेजा ददौ दानं तथैव च ॥ दत्त्वा तत्र महादा-
नानाज्ञापयति यादव ॥८॥ शिल्पिनो मम कुर्वन्तु कूटगारान्मनोरमान् ॥ रात्रौ दीपनिवेशाथं शतशोऽथ सहस्रशः ॥९॥ आनयिन्तं तथा नावः
सैन्यस्य तरणाय मे ॥ क्रियन्तां चर्मनावश्च प्रवाश्च शतशस्तथा ॥ १०॥ उत्तरं पारमासाद्य निवेशः क्रियतां तथा ॥ परं पारं जना यान्तु उद्व्यास्त-
मयान्तरे ॥११॥ एवमाज्ञाप्य भरतो विजहार यथासुखम् ॥ प्रसारितकरो राजन्स्वैश्चैव दिवाकरः ॥ १२ ॥ ययावदर्शनं तत्र भरतस्यैव लज्जया ॥
पद्मपत्रदलाभाभा प्रतीचीं चामवत्क्षणात् ॥ १३॥ आदित्येऽस्तमनुप्राप्ते सन्ध्यारागविवर्जिता ॥ ततस्तु तमसा व्याप्ते न प्राज्ञायत किञ्चन ॥ १४ ॥
भरताज्ञाकृतान्पूर्वं कूटगारान्सदीधकान् ॥ ध्वजमालापरिक्षिप्तांश्चिक्रीपुर्जह्वीजले ॥ १५॥ सैनिकैश्च तथा मुख्यैर्भरतस्य पृथक्पृथक् ॥गङ्गाम्भसि
परिक्षिप्ता दीपवृक्षाः सहस्रशः ॥१६॥ सा दीपमालिनी गङ्गा तीरद्योतितविग्रहा ॥ जहास फेनहासेन जिह्वेव गगनप्रिया ॥ १७ ॥ जलान्तरांगते-
र्दीपैर्दीपवृक्षैर्मनोहरैः ॥ तथा कङ्कोलसंक्रान्तैर्गङ्गा दीतेव लक्ष्यते ॥ १८ ॥ एवं हि क्रीडतां तत्र गङ्गातीरे तथा नृणाम् ॥ रात्राववाससा जग्मुर्नावो

---

१ 'चन्दनाधिक्ष' इति ख० । २ 'जलत्वारंगतेः' इति ख० । 'जलानातायागतैः' इति क० ।