विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

दन्तपोतेषु विविक्षुषु यथासुखम् ॥ ततस्तु बलमुख्यानां नमतां भरतं तदा ॥ ५४ ॥ क्षत्ता जग्राह नामानि कण्ठारवस्वरान्वितः ॥ ततस्तेष्वप्रविष्टेषु द्वारेषु विवृतेषु च ॥ ५५ ॥ प्राविवेश जनः सर्वो न न्यवार्यत कश्चन ॥ एतस्मिन्नेव काले तु शुश्रुवे तुमुलो ध्वनिः ॥ ५६ ॥ भरतं द्रष्टुकामानां भूमिपानां महात्मनाम् ॥ ह्रादेन गजघण्टानां बृंहितेन तथैव च ॥ ५७ ॥ हेषितेन तुरङ्गाणां रथेनेमिखनेन च ॥ नामभिः कीर्त्यमानैश्च वन्दिभिः पृथिवीक्षिताम् ॥ ५८ ॥ शङ्खादिनादघोषेण पटहानां स्वनेन च ॥ ( आंजग्मुर्भरतं द्रष्टुं नरेन्द्राः प्रियदर्शनाः ॥ ५९ ॥ तोरणादवतीर्यैव वाहनेभ्यो महीक्षितः ) ॥ सर्वं स्वल्पपरीवारा विविशुस्ते सभां शुभाम् ॥ ६० ॥ शिरःकम्पेन भरतं नमस्कृत्य निवेदिताः ॥ प्रतीहारेण दक्षेन तेन चक्रुर्वरासनम् ॥ ६१ ॥ सिंहासनस्यानुगतं भरतस्त्वनुरूपयन् ॥ गिरा पप्रच्छ कुशलं पूजयामास चाप्यथ ॥ ६२ ॥ तुष्टुवुर्वन्दिनस्तत्र नानादेश्यान्नराधिपान् ॥ निवेद्यन्तः स्तूयन्ते भरताय महात्मने ॥ ६३ ॥ स्तुवतां भरतं तत्र वन्दिनां स महास्वनः ॥ प्रासादभोगसंरुद्धो विपुलः समपद्यत ॥ ६४ ॥ क्ष्मापालमौलिमाणिक्यमरीचिविकटोच्छ्वलम् ॥ बालतापशुचौभूते बभूव च सभागृहम् ॥ ६५ ॥ ततः स भरतः श्रीमान्विससर्ज नराधिपान् ॥ स्वहस्तदत्तताम्बूलान्प्रतीहारीनिवेदितान् ॥ ॥ ६६ ॥ ततः समुत्थाय ययौ द्वितीयगृहमुत्तमम् ॥ तत्र चक्रे तदा मन्त्रं मातुलेन युधाजिता ॥ ६७ ॥ पुरोधसा च गार्ग्येण स्वेन कालविदा तथा ॥ युधाजिदुवाच ॥ काले त्वमीप्सिस्ते प्राप्तो गन्धर्वाणां वधेच्छया ॥ ६८ ॥ तत्र यावन्न जानन्ति गन्धर्वास्ते त्वदागमम् ॥ अवस्कन्देन तानद्य तावच्छीघ्रो जहि प्रभो ॥ ६९ ॥ अवस्कन्देन निधनं सुखं तेषां भविष्यति ॥ कालविदुवाच ॥ सुप्ते प्रमत्ते विस्रस्ते तथा राजञ्छ्लान्ते न्विते ॥ ७० ॥ अवतीर्णं बले चैव सरितं वहतीं तथा ॥ रात्रौ जागरणश्रान्ते छद्मयुद्धं विधीयते ॥ ७१ ॥ रात्रौ विहारशीलास्ते गन्धर्वाः सततं प्रभो ॥ न तेऽवस्कन्दमर्हन्ति रात्रौ कैकेयिनन्दन ॥ ७२ ॥ विजयश्च दिवा युद्धे भरतस्य प्रदृश्यते ॥ गार्ग्य उवाच ॥ आदौ दूतेन वक्तव्यं गन्धर्वाणां प्रयोजनम् ॥ ७३ ॥ यथा देशमिमं त्यक्त्वा ब्रजध्वं तुहिनाचलम् ॥ गन्धर्वाणां निवासस्तु हिमवत्यचलोत्तमे ॥ ७४ ॥ पूर्वमेव कृतस्तेन येनेदं निर्मितं जगत् ॥ स्थानमेतन्मनुष्याणां त्यक्तुमर्हथ मा चिरम् ॥ ७५ ॥ ते च दूतवचः श्रुत्वा स्थानं दुर्निरुपिथ ॥ अशशाय मुपारूह्य चैतन्मम मतं भवेत् ॥ ७६ ॥ भरत उवाच ॥ राघवाः सत्यसन्धास्तु कूटयुद्धं न शिक्षिताः ॥ तस्मात्तेषां वधः कार्यः सुयुद्धेन मया

---

१ कोष्ठान्तर्गतः पाठः खुपुस्तके नास्ति ।