विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

पितामहवचः श्रुत्वा देवस्सोऽन्तर्दधे ततः ॥ रावणः सह सैन्येन ययौ कैलासपर्वतम् ॥ २४ ॥ उवास शर्वरीं तत्र योद्धुकामो दिवालयैः ॥ स तु चन्द्रोदये रात्रौ भ्रातृपुत्रामभिसारिकाम् ॥ २५ ॥ ददर्श रम्भां राजन्तीं मेघस्येव शतह्रदाम् ॥ अकामां कामसंतप्तो विचवेद्य सुरभितम् ॥ २६ ॥ अद्यप्रभृति मूर्धा ते शतधा तु गमिष्यति ॥ प्रभातसमये गत्वा सुरसद्म स राक्षसः ॥ २७ ॥ मेघनादेन सहितः कुम्भकर्णेन रक्षसा ॥ देवानां कदनं चक्रे तथान्ये राक्षसोत्तमैः ॥ २८ ॥ तस्मिन्प्रभग्नमुखे घोरो सावित्रेण तदाऽनघ ॥ सुमाली निहतः संख्ये रावणस्यार्भको बलात् ॥ २९ ॥ अजेयान्नाक्षसाञ्ज्ञात्वा पुलोमा नाम दानवः ॥ जयन्तमिन्द्रतनयं दोर्ह्रदं स्वं रणाजिरात् ॥ ३० ॥ रक्षार्थमनयच्छीघ्रमानत्स्वगृहं वसुधातले ॥ अपश्यन्मातं पुत्रं स्वं शक्रं विह्वलेचेतसम् ॥ ३१ ॥ बबन्ध मेघनादस्तु ब्रह्मलब्धवरः शनैः ॥ अनयच्च तथा लङ्कां ततो देवः पितामहः ॥ ३२ ॥ गत्वा तं मोचयामास शक्रं त्रिभुवनेश्वरम् ॥ मेघनादस्य चास्त्राणि मायाश्च विविधास्तथा ॥ ॥ ३३ ॥ अमरत्वं तदा प्रादाद्वह्निकर्मान्तं विना ॥ नाम चक्रे तदा चास्य शक्रजित्वं भविष्यसि ॥ ३४ ॥ मेघनादं सान्त्वयित्वा मोचयित्वा शतक्रतुम् ॥ उवाच भगवान्ब्रह्मा देवं दशशतेक्षणम् ॥ ३५ ॥ गौतमस्य प्रिया भार्या मनसा निर्मिता मया ॥ रूपेणाप्रतिमा शक्र त्वया विध्वंसिता यदा ॥ ३६ ॥ तदा गौतमशापेन विफलतां गतः स्वयम् ॥ देवैः कृतस्त्वं सम्भूय शेषस्तम्भः पुरन्दर ॥ ३७ ॥ अहल्या च तदा शप्ता गौतमेन महात्मना ॥ अदृश्या सर्वभूतानां विचरिष्यसि दुःखिता ॥ ३८ ॥ परदाररतश्चासौ हे पापं समवाप्स्यति ॥ तेन शापेन संयोगा परदारैश्च वासव ॥ ३९ ॥ बन्धनं तत्त्वया प्राप्तं तस्य पापस्य कर्मणः ॥ फलोश्चिभुवनश्रेष्ठ समरेषु पराजयम् ॥ ४० ॥ तस्माद्धर्मेण धर्मज्ञ त्पालयस्व जगत्त्रयम् ॥ धर्मो धारयते लोकान्यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ४१ ॥ गते स्वलोके भुवनप्रधाने पद्मोद्भवे दानववृत्रहन्ता ॥ त्रिविष्टपं प्राप्य शशास राज्यं महानुभावद्विशदाशिनाथः ॥ ४२ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे स्वर्गविजयो नाम द्वात्रिंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २२२ ॥ छ ॥

॥ शैलूष उवाच ॥ ॥ पातालविजयं तस्य रावणस्य महात्मनः ॥ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन तत्र कौतूहलं हि मे ॥ १ ॥

॥ नाडायन उवाच ॥ ततः स गत्वा पातालं युयुधे दैत्यसत्तमैः ॥ कालकेयैर्महाभागैः कालकेयैश्च दारुणैः ॥ २ ॥ निवातकवचैश्च संवत्सरमतीन्द्रितः ॥ पतिं शूर्पणखायास्तु विद्युज्जिह्वं तु दानवम् ॥ ३ ॥ अजावक्वस्ततस्तत्र जघान रणगर्वितम् ॥ तत्रागम्य तदा

---

^१ अत्र खण्डितः पाठो लेखकप्रमादात्।