विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१४४॥ पृ० खं० अ० २२६ ॥१४४॥

सहस्रानन्तमूर्तिंमत् ॥ सहस्रचन्द्रप्रतिमं सहस्रहारिगविक्रमम् ॥ ५६ ॥ सहस्ररुद्रतेजस्कं सहस्रब्रह्मसंस्तुतम् ॥ सहस्रवायुवेगोग्रं सहस्रज्योतिरिप्पणाम्¹॥५७॥ सहस्रधन्वमथनं सहस्राबाधमोचनम् ॥ अन्यकस्य विनाशाय सृष्टा या मातरो मया ॥ ५८ ॥ अनादृत्य तु मद्राक्यं भक्षयंत्यश्च ताः प्रजाः ॥ कृत्वा ताश्च न शक्तोऽहं संहन्तुमपराजिताः ॥५९॥ स्वयं कृत्वा कथं तासां विनाशमपि रोचये ॥ नाडायन उवाच ॥ एवमुक्तः स रुद्रेण नारसिंहं वपुर्धरः ॥ ६० ॥ ससर्ज देवीं जिह्वातः तदा वागीश्वरीं हरिः ॥ हृदयाच्च तथा मायां गुह्याच्च भगमालिनीम् ॥ ६१ ॥ अस्थिभ्यश्च तथा कालीं सृष्टा पूर्वं महात्मना ॥ यया तद्रुधिरं पीतमन्त्यकानां महात्मनाम् ॥ ६२ ॥ या त्वस्मिन्कथिता लोके नामतः शुष्ककावती ॥ द्वात्रिंशन्मातरः सृष्टा गात्रेभ्यश्चक्रिणा ततः ॥ ६३ ॥ तासां नामानि वक्ष्यामि तानि मे गदतः शृणु ॥ सर्वविच्छ्या महाभागा घण्टकर्णी तथैव च ॥ ६४॥ त्रैलोक्य मोहिनी पुण्या सर्वसत्त्ववशङ्करी ॥ तथा च चक्रहृदया पश्चिमा व्योमचारिणी ॥६५॥ शंखिनी लेखिनी चैव कालसङ्घर्षिणी तथा ॥ इति द्व्यष्टकं राजन्र्वागीश्वर्यनुचरं स्मृतम् ॥ ६६ ॥ अजिता सूक्ष्महृदया वृद्धावाशाश्मदर्शना ॥ नृसिंह्यैव चिद्या च्छिन्ना गरुत्पक्षहृदानन्या ॥ ६७ ॥ भगमालिन्य ऽनुचरा इत्यष्टौ नृप मातरः ॥ आकर्षिणी च भारुंडी तथैवातस्तरमालिका ॥ ६८ ॥ ज्वालामुखी भीषणिका कामधेनुश्च वालिका ॥ तथा पद्मक्रा राजेन्द्रेत्यनुचराः स्मृताः ॥ ६९ ॥ अष्टौ महाबलाः सर्वा देवगात्रसमुद्भवाः ॥ ७० ॥ त्रैलोक्यसृष्टिसंहारसमर्थाः सर्वदेवताः ॥ ७० ॥ ताः सृष्टमात्रा देवेन क्रुद्धा मातृगणस्य तु ॥ प्रधाविता महाराज क्रोधविस्फूर्जितेक्षणाः ॥ ७१ ॥ अविपक्वाहृतं तासां दृष्ट्वा तेजः सुदारुणम् ॥ भयेन शरणं प्राप्ता देवेशं पूर्वमातरः ॥ ७२ ॥ शरणार्थमनुप्राप्ता नृसिंहो वाक्यमब्रवीत् ॥ नृसिंह उवाच ॥ यथा मनुष्याः पशवः पालयन्ति वराननाः ॥ ७३ ॥ यजन्ति तैश्च पशुभिः तथा वै देवतागणान् ॥ भवत्यश्च तथा लोकान्पालयन्तु मयोरिताः ॥७४ ॥ मनुजैश्च तथा देवं यजध्वं त्रिपुरान्तकम् ॥ ये च मां संस्मरींतेह ते रच्यया सदा नराः ॥७५॥ बलिकर्म करिष्यन्ति युष्माकं ये सदा नराः ॥ सर्वकामप्रदास्तेषां भविष्यथ तथैव च ॥७६॥ तत्साधनादिकं ये च करिष्यन्ति हरिरतम् ॥ ते च रक्ष्या सदा लोके गदितव्यं च शासनम् ॥७७॥ रौद्रां चैव परां मूर्तिं महादेवः प्रदास्यति॥ युष्मभ्यं समयासाधं तेन सार्धं वत्स्यथ ॥७८॥ मया मातृगणः सृष्टो योयं विगतसाध्वसः ॥ एष नित्यं विशालाक्ष्यो मयैव सह रंस्यति ॥७९॥मया सार्धं तथा पूजां वीरेभ्यश्च लप्स्यसि ॥ पृथक् च पूजितो लोके सर्वान्कामानवाप्स्यति ॥ ८० ॥ शुष्कां संपूजयिष्यन्ति ये तु पुत्रार्थिनो जनाः॥

---

¹ 'सहस्रौहिरोपणं' इति ख० ।