विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

देवनाथाय वज्रिणे ॥ श्वेतजातमुदीक्ष्यः कुमारं दीप्ततेजसम् ॥ २ ॥ निधनाय मतिं चक्रे तदा तस्य पुरन्दरः ॥ देवैः पितृभिर्यक्षैः प्रभूर्दानवराक्षसैः ॥ ३ ॥ भूतनागपिशाचैश्च पितृगन्धर्वमातृभिः ॥ संमन्त्र्य निधने तस्य सृष्टवान्स महाग्रहान् ॥ ४ ॥ देवेन्द्रग्रहनाञ्चोत्पत्तिः तदानवरक्षासान् ॥ ५ ॥ यक्षगन्धर्वनागानां नृणां च पिशिताशिनाम् ॥ ६ ॥ ते ग्रहा बहुसाहस्रा नानारूपप्रणोद्यताः ॥ अभिजग्मुः श्वेतगिरिं कुमा- रबधकाम्यया ॥ ६ ॥ ते ग्रहा बहुसाहस्रा ग्रहांश्च शतशः शिवः ॥ स्कंदो ग्रहान्स्वे ससृजे पूर्वग्रहनिवारणान् ॥ ७ ॥ महाबलन्महावीर्यान्नका- मगांन्कामरूपिणः ॥ अनेकशतसाहस्रान्नानावेशान्मनोजवान् ॥ ८ ॥ तेषां प्रधानन्वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ स्कंदो विशाखश्च तथा नैगमेयस्तथैव च ॥ भीमो भीमकरः क्रूरो नितः क्रोश एव च ॥ ९ ॥ क्रव्यादोथ हविर्बुद्धिः कोटिसुङ्गिरिकः पृथुः ॥ कालश्चायुप कालश्च सिद्धार्थः पुष्पकस्तथा ॥ १० ॥ पुष्पमित्रः कोकिलकः सिद्धो लंबोदरस्तथा ॥ खल्वः कपोतो लम्बौष्ठः तथा नायास एव च ॥ ११ ॥ षद्षण्डो गृध्रनासाश्च गृध्रवृत्तुक एव च ॥ भुङ्ककः कालकालश्च कालस्तपुसरूपस्तथा ॥ १२ ॥ विद्युद्दन्तोऽथ संवर्तो वर्तश्वावर्त एव च ॥ शितिकण्ठः कपर्दी च कच्छपः परिकण्टकः ॥ १३ ॥ परिप्रकाशो मत्लश्च मातङ्कवसनस्तथा ॥ गदराशः पिशाचश्च वीरनाशी वलीमुखः ॥ १४ ॥ महाधूतश्च नन्दश्च सोमानन्दः प्रमोद्कः ॥ आनन्दोव्यवसायश्च निश्चयोऽथ पराक्रमः ॥ १५ ॥ जयश्च विजयश्चैव सञ्जयः कल्प एव च ॥ पुष्पदन्तो दन्तवक्त्रो हेमुण्डिभीषणस्तथा ॥ १६ ॥ वसुभूतिर्वसुभ्रातो जीवकस्तापसस्तथा ॥ वीरबाहुः सुबाहुश्च सुन्दरो गण्ड एव च ॥ १७ ॥ तुण्डा विवेला गोदन्तः कलशः कलशोचरः ॥ शीर्षग्राही ललाटस्थो ग्रीवाभ्रामरतो ग्रहः ॥ १८ ॥ परिलेषकजात्यन्धौ करालः कुञ्जनामनौ ॥ अन्यद्युकः सतताग्नेतीयेकचतुर्थकौ ॥ १९ ॥ व्योरोचको नेत्ररोगः कासश्वासाऽनंगस्तथा ॥ धूतपापः पापहितः पापावाचरस्तथैव च ॥ २० ॥ काण्डो धनञ्जयश्चैव शठो नैकृतिकस्तथा ॥ वसुधाता वसुमना गौरः शोथो गलग्रहः ॥ २१ ॥ अभ्रश्च चित्तोमहश्च तथा कार्यविघातकः ॥ सर्वकार्यकरश्चैव जृम्भकश्चार्यकस्तथा ॥ २२ ॥ एते चान्ये च बलिनः कामरूपा विहङ्गमाः ॥ त्रैलोक्यसृष्टिसंहारसमर्था विविधागुधाः ॥ २३ ॥ नानारूपधरा वीरा नानाविधविलाससः ॥ प्रादुद्दुवन्ग्रहान्धोरान्वृषदेवेर्भिसर्जितान् ॥ २४ ॥ अविषाङ्कतमार्त्मानो ग्रहाः स्कन्दग्रहास्तथा ॥ स्कन्दं देववरं सर्वं तदा शरणमागताः ॥२५॥ तांस्तु वै शरणं प्राप्तान्स्कन्दो वचनमब्रवीत् ॥ स्कंद उवाच ॥ शरणं वै प्रपन्नानां वरं दास्यामहं ग्रहाः ॥२६॥

---

१ 'श्वेते जातमथात्युग्रः' इति ख० । २ 'धमोदरस्तथा' इति ख० । ३ 'विभुलातो' इति ख० । ४ 'कामशासनाः' इति ख० ।