विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१८६॥

प्र० खं० अ० २४८

शुभा ॥ २६ ॥ ॥ नाडायन उवाच ॥ ॥ एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुर्निकामतांद्रिताः ॥ आजगाम त तं देशं सैन्येन च्यवनः सह ॥ २६ ॥ संवर्धयित्वा शत्रुघ्नं जगामाश्रममञ्जसा ॥ सर्वं रामवचश्चक्रे शत्रुघ्नोऽपि महायशाः ॥ २७ ॥ कृत्वा पुरनिवेशनं च गृहप्रवेशनं तथा ॥ उषित्वा द्वादश समाः सम्प्राप्ते सुतर्कामणि ॥ २८ ॥ जगाम भ्रातरं द्रष्टुं वाल्मीकिराश्रमं पुनः ॥ तत्र शुश्राव धर्मात्मा शुभां रामकथां कृताम् ॥ २९ ॥ वाल्मीकिना प्रहृष्टेन गीयमानां कुशीलवैः ॥ तत्रोष्य रजनीमेकां रामं दृष्ट्वा तथैव च ॥ ३० ॥ तत्रोष्य पश्चात्तु नृपो रामविसर्जितः ॥ मधुरायां च वसुधां पालयामास धर्मवित् ॥ ३१ ॥ एवंविधः स शत्रुघ्नो भवेतोऽप्यधिकस्ततः ॥ मा तेन विग्रहं गच्छ भरतेन महात्मना ॥ अजेया रघवो येषां सहाया वानरोत्तमाः ॥३२॥ सुग्रीवोनीलङ्गदवायुपुत्रसुषेणमैन्दादिविविदमख्यानाः ॥ महाबलाः पर्वतमन्त्रिकायाः सुरैरपिर्युद्धगता अजेयाः ॥ ॥ ३३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शैलूषं प्रति नाडायनवक्येषु लवणवधो नाम सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २४७ ॥

॥ शैलूष उवाच ॥ ॥ पुलहस्य प्रजासर्गं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ यस्य वंशे समुत्पन्ना वानरा बलदर्पिताः ॥ १ ॥

नाडायन उवाच ॥ ॥ दुगा च मृगमंदा च हरिस्तथा तथा इरा ॥ भूता च कपिशा दंष्ट्री सुरसा सरमा तथा॥२॥ कश्यपो जनयामास क्रोधासु दश कन्यकाः ॥ कश्यपेन च ता दत्ताः पुलहाय महात्मने ॥ ३ ॥ प्रजास्तासां प्रवक्ष्यामि सर्वासां त्वं निबोध मे ॥ सुगायास्तु शुभा जाता हरणौणाः शशास्तथा ॥ ४ ॥ रुरवः पृषतश्चैव न्यङ्कवः शशकास्तथा ॥ सुमरा मृगमंदाया गवया महिषास्तथा ॥५॥ चमरोदूवराहाश्च खङ्गा पौरुषास्तथा ॥ हर्याश्च वानरा जाता गोलाङ्गूलाः सकिन्नराः ॥ ६ ॥ मण्डूका नकुलाश्चैव ये चाप्यन्ये विलेशयाः ॥ पञ्च कन्याश्च ताश्रायाः १ प्रत्यस्ता वरुणस्य च ॥ ७ ॥ प्राङ्गेधर्मभृतां श्रेष्ठः पुलहस्तपसां निधिः ॥ श्येनी भासी तथा क्रौंची धृतराष्ट्री शुकी तथा ॥ ८ ॥ श्येनी तु जनयामास पुत्रं संपातिनं तथा ॥ जटायुषं च राजानं गृध्राणां बलदर्पितम् ॥ ९ ॥ संपाती जनयामास श्येनग्रध्रवटांस्तथा ॥ भासीपुत्राः स्मृता भासाः क्रौञ्चाः क्रौञ्चीसुताः स्मृताः ॥ १० ॥ धृतराष्ट्रीसुता हंसा धात्तराष्ट्रास्तथैव च ॥ चक्रवाकमुखाश्चान्ये तथा ये जलचारिणः ॥ ११ ॥ शुकात्पुत्राः शुका ज्ञेयाः पक्षिणश्चापि कीर्तिताः ॥ कश्यपस्य तु या पत्नी इरा नाम प्रकीर्तिता ॥ १२ ॥ कुञ्जरं जनयामास सुरकार्योद्यतं सदा ॥ भूतापुत्रास्तथा भूता महादेवानुबन्ताः ॥ १३ ॥ उपरीरोलूलूलिका २ आस्थकर्णा कृपण्डिका ॥ पांसवः पाणिपात्राश्च चैतन्यानि पुनस्तया ॥ १४ ॥

---

१ 'शाश्रास्तथा' इति ख० । २ 'तपनीवोदूखलिका आस्थ्यकर्णा' इति ख० ।

॥१९५॥