विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

यूथस्यानुचरस्तथा ॥ दीर्घजिह्वविषाणश्च दीर्घक्षासनस्तथा ॥ २० ॥ कृशाक्षमश्च दीर्घशी मृगो ज्ञेयो मतङ्गजः ॥ संकीर्णलक्षणो
नागः संकीर्णश्च निगद्यते ॥ २१ ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि गजानां ते व्राष्टकम् ॥ हिमवन्मलयञ्चैलगृह्यङ्गमध्ये महद्वनम् ॥ २२ ॥ प्राच्याम
रावणस्योक्तं वनं यत्र मतङ्कजाः ॥ किञ्चित्कमलवर्णाभाश्चपलाः पृथुमस्तकाः ॥ २३ ॥ कुनखा रूपवन्तश्च तथा मन्दमदा गजाः ॥ उन्मत्तगङ्गा
त्रिपुरी दशार्णं मेकलास्तथा ॥२४॥ तेषां मध्ये कुरुपाण्ड्यं वनं पद्मस्य कीर्तितम् ॥ ह्रस्वाश्वाण्डास्तथा श्यामाः शीघ्रोद्गममहास्वनाः॥२५॥ सूक्ष्म
बिन्दुचितस्तत्र भवन्त्यत्यर्थवेदिनः॥बिल्वैरैलै वेत्रवती दशार्णं च महागिरिम्॥२६॥तेषां दशार्णकं मध्ये पुष्पवन्तस्य काननम् ॥ सुवृत्तजघनश्चास्या
माः सूक्ष्मविन्दुविचित्रिताः॥२७॥स्थूलहस्तशिरोग्रीवास्तत्र जाता मतङ्गजाः॥ पारियात्रकवेदर्श्वनर्मदाब्रह्मवर्धनम् ॥२८॥ वामनस्य वनं मध्ये तेषां
वै मार्गरेयकम्॥सुप्रमाणाश्च मञ्जाक्षाः शीघ्रगाश्च सुविग्रहाः॥२९॥करेणुनामधेयाश्च तत्रोक्ताश्च सुगन्धिनः॥विन्ध्यसह्योत्कलानां च दक्षिणस्यार्णवस्य
चा॥३०॥वनं च मध्ये कालेशं सुप्रतीकस्य कीर्तितम् ॥ चापवंशावृहत्तन्वाः पीनहस्वशिरोधराः ॥ ३१ ॥ तनुत्वगुत्तरा दीर्घाः पद्माभास्तत्र दन्ति
नः॥ सेवाद्देशः समुद्रश्च प्रमहारं च नर्भदा ॥३२॥ तेषां मध्येऽञ्जनाख्यस्य वनं खल्वपरान्तकम् ॥ पीनायतविषाणास्या महाकाया बलाधिकाः ॥
॥३३॥रक्तताल्त्वोष्ठजिह्वाश्च जायन्ते तत्र दन्तिनः ॥ कुरास्थली महीपाल अवन्त्यर्बुदनर्मदाः॥३४॥तेषां मध्ये तु सौराष्ट्रं वनं नीलस्य कीर्तितम्॥
तस्य वंशे तु जायन्ते चण्डाश्चैवाल्पदंष्ट्रकाः ॥ ३५ ॥ सूक्ष्मह्रस्वत्वचो व्यालास्तथा शिक्षात्यजा गजाः ॥ हिमवत्कालिकासिन्धुकुरुजाङ्गलमेव चा
॥ ३६ ॥ तेषां पञ्चनदं मध्ये कुमुदस्य महद्वनम् ॥ स्फुटिताग्रद्विजास्तत्र जायन्ते मलविक्षिपः ॥ ३७ ॥ दानशीलाश्च भूताश्च दुर्विवेयाश्च
वारणाः ॥३८॥ एतत्तेवोक्तं तु मतङ्कजानां कुलाष्टकं चैव व्राष्टकं च ॥ अतः परं किं कथयामि तुभ्यं तन्मे वदस्वायतलोहिताक्ष ॥ ३९ ॥
इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शैलूषं प्रति नाडायनवाक्येषु गजोत्पत्तिर्नामैकपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः॥ २५१ ॥
शैलूष उवाच ॥ विस्तरेण समाचक्ष्व वानराणां तु संभवम् ॥ अलंकृत इवाभाति यैर्वंशः पुलहस्य च ॥ १ ॥ नाडायन उवाच ॥ कश्य
पेयी हरिनांम या भार्या पुलहस्य च ॥ पुलहाज्जनयामास श्वेते नाम बलीमुखम् ॥ २ ॥ श्वेतस्तदूर्ध्वदृष्टिं च जनयामास वानरम् ॥ ऊर्ध्वदृष्टि
स्तथा व्याघ्रं व्याघ्रश्च शरभं तथा॥३॥ शरभश्च तथांचं च सिंहमृक्षं वानरम् ॥ ऋक्षी च जनयामास ऋक्षांश्चैव जनाधिपा॥४॥ वानरांश्च महाका
याञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ येषामन्वयसम्भूता देवपुत्रा महाबलाः ॥५॥ उत्पन्ना रामसाहाय्ये रावणस्य वधैषिणः ॥ ऋक्षस्य भगिनी ऋक्षी प्रजा