विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१६३॥

प्र० खं० अ० २६४

न्हानार्थं महीतले ॥ ३३ ॥ प्रददौ लोमपादाय तदाङ्गेशाय पार्थिव ॥ लोमपादोऽपि नृपतिस्तदा तेषां चिकित्सितम् ॥ ३४ ॥ शिक्षां स्वस्त्य यनं चैव चक्रे सूत्रनिबन्धनम् ॥ ततः प्रभृति लोकेऽस्मिन्वाहनत्वं गता गजाः ॥ ३५ ॥ गुर्विणीभिर्नवन्त्याभिः करिणिभीजनेश्वर ॥ वने विव र्धिता वंशाः कुञ्जराणां पुनःपुनः ॥ ३६ ॥ वनेष्वपि तदा जाता विपक्षाः कुञ्जरोत्तमाः ॥ छिद्रपद्वेषु जातेषु प्रभावोण शतक्रतौः ॥ ३७ ॥ वान राश्च जयं लब्ध्वा प्रणिपत्य पुरन्दरम् ॥ स्थानानि जग्मुः स्वांन्येव राज्ञा रक्षण पूजिताः ॥ ३८ ॥ एवंविधैरभूतैषां वानराणां तु कुञ्जरैः ॥ युद्धमासीन्महाघोरं विजिता यत्र कुञ्जराः ॥ ३९ ॥ वानराश्च महाभागा वानरेन्द्रमुखोद्गताः ॥ दैवयोगेन विजिते भरतेऽपि यदृच्छया ॥ क्षिप्रमेवाद्धरिष्यन्ति त्वां समेत्य सबान्धवम् ॥ ४० ॥ तस्मान्न युद्धं मम रोचते ते रघूद्वहेनाप्रतिमेन राजन् ॥ नयात्मना च प्रतिपु रुषेण धर्माभिरामेण जनप्रियेण ॥ ४१ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शैलूपं प्रति नाडायनवाक्ये गजवानरयुद्धवर्णनं नाम त्रिपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २५३ ॥ शैलूप उवाच ॥ अृतमेतन्मया सर्वं यत्त्वयोक्तं पुनःपुनः ॥ प्रणिपातमहं कर्तुं न शक्नो भर ताय तु ॥ १ ॥ उच्छेद्भेव न नमेद्बुधश्चैव पौरुषम् ॥ अद्य सर्वनिर्भोगं न नमे चेह कस्यचित् ॥ २ ॥ अतिक्रेशेन यद्धर्म्यः स्वधर्मेणस्यातिक्रमण च ॥ अरेर्वा प्रणिपातेन मास्म तेषु मनः कृथाः ॥ ३ ॥ आज्ञाफलं यदा राज्यं प्रणिपत्य तदा परम् ॥ किं नो राज्येन कर्त्तव्यं सामान्यजनब न्मिणा ॥ ४ ॥ प्रणिपत्य नरः शत्रुं मानी शौण्डादिभिर्जितः ॥ कथं शक्तोव्यवस्थातुं भार्यादियविषेष्वपि ॥ ५ ॥ अरेर्वा प्रणिपातस्त्य संग्रामे मरणस्य च ॥ यदन्तरं तद्वदति ब्रह्महत्याश्वमेधयोः ॥६॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ शैलूपवचनं श्रुत्वा तदा नाडायनो द्विजः ॥ जगाम स्वगृहह्योयेव हतं मत्वा जनेश्वरम् ॥७॥ नाडायने तदा याते राजा गन्धर्वसत्तमान् ॥ समाहूयाब्रवीत्कांश्चित्कांश्चित्तत्र कृताञ्जलीन् ॥ अवज्ञाथ नरः शत्रुं क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ ८ ॥ तस्मात्कार्यमवज्ञातं न कदाचिदणापि तु ॥ केचिद्गोध्यां गच्छन्तु गन्धर्वा बलदर्पिताः ॥ ९ ॥ आनयन्तु स्त्रियः शीघ्रे तत्र गत्वा च मायया ॥ ये मुख्याः सैनिकास्तस्य भरतस्य समत्विपः ॥ १०॥ सैनिकानां स्त्रियस्तपां कृत्वा प्रसुप्तवतो रणम् ॥ एवं विमनसो तेषां कर्ता स्मि कदनं महत् ॥ ११ ॥ घातयिष्यामि भरतं हतसैन्यमनन्तरम् ॥ शिविं चापरे यान्तु भरतस्य सुविक्रिपः ॥ १२ ॥ निघ्नन्तु योधान्सुसुप्ता न्मात्रौ तस्य सहस्रशः ॥ हतसैन्यं हनिष्यामि ततोऽहं भरतं रणे ॥ १३ ॥ राज्ञो गृहं तथैवान्ये प्रविशन्तु महाबलाः ॥ निघ्नन्तु तत्र संतुप्तान्यैर्नि र्कास्त्व भुवाजितः ॥ १४ ॥ हतसैन्यं हनिष्यामि भरतं सतुधाजितम् ॥ अदृश्यैर्मायया गत्वा गन्धर्वबलदर्पितैः ॥ १५॥ यथोक्तमेतत्कर्तव्यं वचनं

॥१६३॥