विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० द्वि० तृ० अ० ४ ॥ १७४ ॥

कस्य जगत्सर्वं वचने राम तिष्ठति ॥ ११ ॥ चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मस्थं तेषु देशेषु जायते ॥ येषु देशेषु राजेन्द्र राजा भवति धार्मिकः ॥ १२ ॥ (मार्कं न च दुर्भिक्षं नाभिश्चौरभयं तथा ॥ न च व्यालभयं तेषां येषां धर्मपरो नृपः ) १ ॥ १३ ॥ आदौ विन्देत भूपतिं ततो भार्यां ततो धनम् ॥ कुराजिनि जनस्यास्य कुतो भार्या कुतो धनम् ॥ १४ ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन राष्ट्रमुख्यै र्नरेश्वरः ॥ परोक्ष्य पूर्वः कर्त्तव्यो धार्मिकः सत्य- सङ्गरः ॥ १५ ॥ येषां हि राजा भुवि धर्मनित्यस्तेषां न लोके भयमस्ति किञ्चित् ॥ तस्मात्प्रयत्नेन नरेन्द्र कार्यो गङ्गोद्भवेनैवपुरीतितीव्रतः ॥ १६॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे रामं प्रति पुष्करवाक्ये राजप्रशंसा नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥ पुष्कर उवाच ॥ सर्वलक्षणलक्षण्यो विनीतः प्रियदर्शनः ॥ अदीर्घसूत्री धर्मात्मा जितक्रोधो जितेन्द्रियः ॥ १ ॥ स्थूललक्षो महोत्साहः स्मितपूर्वाभिभाषकः ॥ सुरूपः कुलसंपन्नः क्षिप्रकारी महाबलः ॥ २ ॥ ब्रह्मण्यश्चाविसंवादी दृढभक्तिः प्रियंवदः ॥ अलोलुपस्सम्यगवंगभीरः प्रियदर्शनः ॥ ॥ ३ ॥ नातिदण्डो न निर्दण्डः चारचक्षुर्गुणज्ञहः ॥ व्यवहारे समः प्राप्ते पुत्रस्य रिपुणा सह ॥ ४ ॥ रथे गजेऽश्वे धनुषि व्यायामे च कृतश्रमः ॥ उपास्तापःशीलो यज्ञयाजी गुरुप्रियः ॥ ५ ॥ मन्त्रिसंवात्तस्तणधीतः समग्रैष्वन्वितर्कः ॥ कालज्ञश्च कृतज्ञश्च सुविशेषज्ञ एव च ॥ ६ ॥ पूज्यं पूजयिता नित्यं दण्ड्यं दण्डयिता तथा ॥ षाड्गुण्यम्यः प्रयोक्ता च शक्त्युत्पत्तिस्तथैव च ॥ ॥ ७ ॥ उक्तैर्गुणैस्तु गुणैरुक्तेर्युक्तो भूमिपतिश्च कार्यः ॥ सम्पूय गङ्गोद्भवेनैवथाब्रवीत्त्रूय रक्षामीदानीमनघ्यः ॥ ८ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे रामं प्रति पुष्करवाक्ये राजलक्षणं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥ ॥ पुष्कर उवाच ॥ एवं गुणगणोकीर्णं वग्येयुनराधिपम् ॥ सम्पूय गङ्गाप्रवराः क्षत्रियं तु कुलोद्गतम् ॥ १ ॥ व्रतञ्च तैनैतं राजा गृहीयाद्विजितेन्द्रियः ॥ पालयिष्यामि वः सर्वान्न्यूनं स्यान्नत्र संशयः ॥ २ ॥ व्रतं गृहीत्वा राज्यार्था वृणुयाद्ब्राह्मणोत्तसम् ॥ संवत्सरं सुबाल्याय सर्वस्य जगतो नृपः ॥ ३ ॥ नृवलक्षणलक्षण्यं विनीत प्रियदर्शनम् ॥ सुरूपं वेशसंपन्नं नित्यमूर्जितदर्शनम् ॥ ४ ॥ अदीनत्वादिनं धीरं धर्मनित्यं जितेन्द्रियम् ॥ अव्यङ्गं नाधिकाहं च वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ ५ ॥ चतुःषष्ट्यङ्गतरङ्गमुहापोहविशारदम् ॥ भूतम्भव्यभविष्यज्ञं गणितज्ञं विशेषतः ॥ ६ ॥ विचित्रद्रा शस्त्रे युद्धेऽप्युद्धूटं च च्युतोपलम् ॥ गणितेन तथा हीनं ज्योतिषं नृपसत्तम ॥ ७ ॥ आस्तिकं श्रद्दधानं च अनुकूलं महीपतेः ॥ सांकल्पं नृपो गत्वा द्रक्ष्यत्यतः

---

१ कोष्ठान्तर्गतः पाठः कपुस्तके नास्ति ।