विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तु कार्याश्चन्द्रशुंनिर्मलाः ॥ चतस्रस्तस्य धर्मज्ञ पताका रुक्मसंषिताः ॥४॥ दण्डं चामरवत्कार्यं वैणवं च प्रशस्यते ॥ निक्कुटं पञ्चहस्तञ्चाष्ट-
पर्व्वः प्रशस्यते ॥ ५॥ द्वादशादशभिर्वापि शेषेस्तु परिवर्जयेत् ॥ छत्रं दण्डोप्रमप्रमाणं दुण्डः सर्वत्र शम्यते ॥ ६ ॥ वारयन्ति न दण्डं वै वैणवं
गृहमेधिनः ॥ राज्ञां प्रशस्तं षड्ढस्तं छत्रदण्डं भृगूत्तम ॥ ७॥ अथ पञ्चोनहस्तं तु महिषीपुत्रराज्योः ॥ सेनापतिसुराध्यक्षनंवान्नन्नृपगोहितैः ॥८॥
पञ्चहस्तस्तु कर्त्तव्यश्छत्रदण्डो भृगूत्तम ॥ चतुरूहस्तस्तु कर्त्तव्यो मया येऽत्र न कीर्तिताः ॥ ९ ॥ व्यामो दण्डार्धमानोन सदा छत्रम्य शम्यते ॥
छत्रं विप्रोपदेशाज्ञं त्वचेवन्द्रदिवाकवैः ॥१०॥ वज्रेन्द्रनीलैः स्फटिकैश्च गम वैदूर्य्यमुक्ताफलमत्प्रवालैः ॥ विभूषितं नृपश्रेष्ठं प्रशस्तं भदानृपं तु म्महा-
पतीनाम ॥ ११ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वित्तीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे छत्रलक्षणं नाम त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥ पुष्कर उवाच ॥ भद्रा-
सनं नरेन्द्रस्य क्षीरवृक्षेण कारयेत् ॥ उच्छ्रायश्च तथा तस्य अध्यर्धं तु समं भवेत् ॥ १ ॥ हस्तद्वयं तथा विष्टं विस्तीर्णं तु काञ्चनम् ॥ आयाम-
श्चास्य कर्त्तव्यो विस्तीर्णाधंसम्मितः ॥ २ ॥ चतुरस्रं तु कर्त्तव्यं गज्ञो भद्रासनं शुभम् ॥ नाष्टाश्रं न तथा वृत्तं न च दीर्घं भृगूत्तम ॥३॥ सुवर्णपट्ट-
प्यतथैव चित्रं कार्यं विशेषतः ॥ रत्नैः प्रशस्तैस्तं तथा न रत्नप्रनिरूपकैः ॥ ४ ॥ चत्वारः पुष्पधान्त्र विरचयता दुगुन्तदन ॥ द्विगुणाश्च तथा
सिंहास्तेभ्यस्तु द्विगुणास्तथा ॥ ५ ॥ भद्रासनं तत्र भवेन्नृपस्य तैलेन पूर्णं ससुवर्णं पगध्र्यम् ॥ वैश्याश्चमांसांस्तथां समासतं तन्त्र्य मसामाद-
न्ति ॥ ६ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे भद्रासनलक्षणं नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥ पुष्कर उवाच ॥ वज्रं
मरकतं चैव पद्मरागं च मौक्तिकम् ॥ इन्द्रनीलं महानीलं वैदूर्य्यमथ रम्यकम् ॥ १ ॥ इन्द्रकान्तं सूर्यकान्तं स्फटिकं पुलकं तथा ॥ २ ॥ कर्केतनं
पुष्परागं तथा ज्योतीरसं द्विज ॥ ३॥ स्फटिकं राजवतं च तथा गामजयं शुभम् ॥ साँगंधिकं तथा मत्यं शङ्खब्राह्ममयं तथा ॥ ३ ॥ गोमेधं
रुधिराक्षं च तथा वल्लस्तकं द्विज ॥ धूलोमरकतं चैव तुत्थकं शषमत्र च ॥ ४ ॥ पलं प्रवालकं चैव गिरिवज्रं च भार्गव ॥ भुजङ्गमणिं चैव
तथा वज्रमणिं शुभम् ॥ ५ ॥ टीटिमं च तु तापिच्छं भ्रामरं च तथानलम् ॥ सन्तान्यैतानि धार्याणि सर्वाण्येत्र महीक्षिता ॥ ६ ॥ सुवर्ण-
प्रतिबद्धानि जयारोग्यसुखानिचे ॥ तषां गुरूत्वं गन्धश्च स्वच्छत्वं गम्भिमालिता ॥ ७ ॥ सुजातता मसृणता सुसंस्थानत्वमेव च ॥
गुणवन्तो विनिर्दिष्टा धातवन्त गुणसंयुताः ॥ ८ ॥ संहासस्रशकरा च न निष्प्रभा मलिनाम्रथा ॥ न ते चार्या नरेन्द्राणां जयश्रीजीवितेर्तिवि-
पाण् ॥ ९ ॥ समस्तरत्नसंयोगि वज्रधारयमिष्यते ॥ अभ्यस्तरिति यद्रत्नमेकं विमलं च यत् ॥ १० ॥ तथा च काष्ठं पदकोणे लप भार्गव ॥