विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१८६॥

द्वि० खं० अ० २४

बहुश्रुतश्च गजाश्वरथकोविदः ॥ १९ ॥ कोषाध्यक्षो भवेत्प्राज्ञः सदा क्लेशसहश्च यः ॥ निमित्तशकुनज्ञानहयशिक्षाविशारदः ॥ २० ॥ हयायुर्वेदतत्त्वज्ञो भूमिभागविशेषवित् ॥ बलवांल्लोभहीनो वा स्थिरबुद्धिर्विशारदः ॥ २१ ॥ शूरश्च कृतविद्यश्च सारथिः परिकीर्तितः ॥ अनाहार्यः शुचिर्दक्षः चिकित्सकस्ततोरतः ॥ २२ ॥ सूपशास्त्रविधानज्ञः सदाध्यक्षः प्रशस्यते ॥ सूपशास्त्रविधानज्ञाः परा मेध्याः कुलोद्गताः ॥ २३ ॥ सर्वे महानसे कार्या नीचकेशनखा जनाः ॥ समः शत्रौ च मित्रे च धर्मशास्त्रविशारदः ॥ २४ ॥ विप्रमुख्यः कुलीनश्च धर्माधिकरणो भवेत् ॥ कार्यास्तथाविधास्तत्र द्विजमुख्याः सभासदः ॥ २५ ॥ सर्वदेशाक्षराभिज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ॥ लेखकाः कथिता राम सर्वाधिकरणेषु वै ॥ २६ ॥ शोधितोक्तान्सम्पूर्णान्सम- द्रोणीगतान्समान् ॥ अक्षरान्ल्लिखेद्यस्तु लेखकः स वरः स्मृतः ॥ २७ ॥ उपायवाक्यकुशलः सर्वशास्त्रविशारदः ॥ बहुवक्ता चाल्पेन लेखकः स्याद्गुणोत्तम ॥ २८ ॥ पुरुषान्तरतत्त्वज्ञाः प्रांशवश्चाप्यलोलुपाः ॥ धर्माधिकरणे कार्या जनाह्वानकरा नराः ॥ २९ ॥ एवंविधास्तथा कार्या राज्ञो दौवारिका जनाः ॥ लोहवस्त्रादिधातूनां रत्नानां च विभागवित् ॥ ३० ॥ विज्ञाता फल्गुसाराणां त्वनाहार्यः शुचिस्सदा ॥ निपुणश्चा- प्रमत्तश्च धनाध्यक्षः प्रकीर्तितः ॥ ३१ ॥ आयद्वारेषु सर्वेषु धनाध्यक्षसमा नराः ॥ व्ययद्वारेषु सर्वेषु कर्तव्याः पृथिवीक्षिता ॥ ३२ ॥ पुरं पारं गतो यः स्याद्दृष्टेऽङ्गे चिकित्सिते ॥ अनाहार्यस्स वैद्यः स्याद्दात्मा च कुलोद्गतः ॥ ३३ ॥ प्राणाचार्यस्स विज्ञेयो वचनं तस्य भूभुजा ॥ राम स्नेहात्सदा कार्यं यथा कार्यं पृथग्जनैः ॥ ३४ ॥ हस्तिशिक्षाविधानज्ञो वनजातिविशारदः ॥ क्लेशक्षमस्तथा राज्ञो गजाध्यक्षः प्रशस्यते ॥ ३५ ॥ एतैरेव गुणैर्युक्तो स्वाधीनश्च विशाम्पते ॥ गजारोहो नरेन्द्रस्य सर्वकर्मसु शस्यते ॥ ३६ ॥ हयशिक्षाविधानज्ञ- स्तांश्चिकित्सितपारगः ॥ अश्वाध्यक्षो महीभर्तुः स्वातन्त्रश्च प्रशस्यते ॥ ३७ ॥ अनाहार्यश्च शूरश्च तथा प्राज्ञः कुलोद्गतः ॥ दुर्गाध्यक्षः स्मृतो राम उद्युक्तः सर्वकर्मसु ॥ ३८ ॥ वास्तुविद्याविधानज्ञो लघुहस्तो जितश्रमः ॥ दीर्घदर्शी च शूरश्च स्थपतिः परिकीर्तितः ॥ ३९ ॥ यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते अमुक्ते मुक्तधारिते ॥ अस्त्राचार्या नियुङ्के च कुशलञ्च तथेष्यते ॥ ४० ॥ पञ्चाशदधिका नार्यः पुरुषाः सप्ततिस्तथा ॥ अन्तःपुरचराः कार्या राज्ञा सर्वेषु कर्मसु ॥ ४१ ॥ स्थविरा जातितत्त्वज्ञाः सततं प्रतिजाग्रतः ॥ गवां स्याद्गवाश्वागारे दक्षः कर्मसु चोद्यतः ॥ ४२ ॥ कर्माण्याख्यायमानानि राज्ञां शृणुकुलोद्वह ॥ उत्तमाधममध्यानि बुद्ध्या कर्माणि पार्थिव ॥ ४३ ॥ उत्तमाधममध्यांस्तु पुरुषांन्विनियोजयेत् ॥ न कर्मणि विपर्यासद्राज्ञा नाशमवाप्नुयात् ॥ ४४ ॥ नृपकृत्येषु भक्तिः श्रुतं शौर्यं बलं कुलम् ॥

॥१८६॥