विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

देवतान्यासं तत्र मण्डलके द्विज ॥ श्रियः सम्पूजनं कृत्वा वासुदेवस्य चाप्यथ ॥ ७२ ॥ पूजनं मण्डले कार्यं वास्तुदेवाणवस्य च ॥ गन्धादिधूपपु-
ष्पैर्नैवेद्यधूपदीपैश्चनूत्तम ॥ ७३ ॥ तेषां सम्पूजनं कृत्वा समादाय हुताशनम् ॥ ओंकारपूर्वमाज्यं तु जुहुयाच्छ्रीधरस्य तु ॥ ७४ ॥ श्रियः कृत्वा
ततो होमं ब्रह्मणः कारयत्ततः ॥ ब्रह्माणं तु पुरस्कृत्य वास्तुदेवाणवस्य च ॥ ७५ ॥ होतव्यमाज्यं धर्मज्ञ यस्य देवस्य हूयते ॥ तत्कोलमाद्यं
भजते लक्षणेण द्विजोत्तम ॥ ७६ ॥ तस्य देवस्य यत्स्थानं तत्र शल्यं विनिर्दिशेत् ॥ शल्यस्योद्धरणं कार्यं राम यत्नेन जानता ॥ ७७ ॥
मध्ये शैलमयं कुम्भं शंकुं च स्थापयेद्बुधः ॥ ईशाने च ततः कोणे शिलां पूर्वं प्रतिष्ठयेत् ॥ ७८ ॥ प्रदक्षिणं ततो राम शिलान्यासं विधीयते ॥
कुम्भस्य च शिलानां च ततः स्नानं विधीयते ॥७९॥ वटाश्वत्थकषायेण सर्वौषधिजलैस्ततः ॥ ततोऽनुलेपनं कार्यं चन्दनेन सुगन्धिना ॥८०॥
आच्छादनं ततः कार्यं वासोभिः कुसुमैः शुभैः ॥ धूपं प्रदीपं नैवेद्यं तेषां राम निवेदयेत् ॥ ८१ ॥ दक्षिणाभिर्द्विजेन्द्राणां ततः पूजा विधीयते ॥
कालवित्स्वपती पूज्यौ ततो राम विजानता ॥ ८२ ॥ ततो मन्त्रं जपेत्कर्ता कालज्ञः स्थपतिः स्वयम् ॥ गृहे गृष्टिकरां राम मुनिक्रीडामिति
स्तुतम् ॥ ८३ ॥ नन्दे नन्दय वासिष्ठे वसुभिः प्रजया सह ॥ जये जयावहे देवि प्रजानां जयमावह ॥ ८४ ॥ पूर्णेडद्रिसरदायादे पूर्णकामं कुरुष्व
माम ॥ भद्रुकश्यपदायादे कुरु भद्रं मतिं मम ॥ ८५ ॥ सर्वबीजसमायुक्ते सर्वरत्नोपधेह्युते ॥ रुचिरे नन्दने नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह ॥ ८६ ॥
प्रजापतिसुते देवि चतुरश्रे महीमये ॥ सुभगे सुब्रते भद्रे गृहे कार्यमपि रम्यताम् ॥ ८७ ॥ पूजिते परमाचार्यैर्गन्धमाल्यैरलंकृते ॥
भवस्वित्करी देवि गृहे भार्गव रम्यताम् ॥ ८८ ॥ अय्यङ्गैः चाकृते पूर्णे सुनेत्राङ्गिरसः सुते ॥ इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कामयाम्यहम् ॥ ८९॥
देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिगृहे वस ॥ मनुष्यधनहस्त्यश्वपुत्रवृद्धिकरी भव ॥ ९० ॥ गृहप्रवेशेऽपि तथा शिलान्याससमो विधिः ॥ कर्तव्यः
सकलो राम शिलान्यासविवर्जितः ॥ ९१ ॥ पूजितापलकष्मीकं हुत्वाग्निं चाप्यलंकृतम् ॥ पञ्चरङ्गेण सूत्रेण बद्धप्रतिसरं तथा ॥ ९२ ॥
सफलेषु च बाणेषु दिशासु विदिशासु च ॥ गवाक्षकेषु कर्तव्यश्च रक्षा रक्षोहणस्तथा ॥ ९३ ॥ सर्वस्याम्यथ तथा न्यासं मन्त्रै रक्षोहेणमैवत ॥
गोपुष्टविन्मस्तकरः प्रविशेच्च गृही गृहम् ॥ ९४ ॥ स्वऽजुलित्तस्तृखी सस्त्री सपत्नीकस्तथैव च ॥ द्विजपुण्याहघोषेण वीणावेणुरवेण च ॥
वन्दिनां च निनादेन पटहानां स्वनेन च ॥ ९५ ॥ काले शुभे कालविदा प्रदिष्टे सतोरणं पूर्णघटाभिरामम् ॥ प्रविश्य कालज्ञसमीरितानां कृत्वा
र्चनं तत्र सुरोत्तमानाम ॥ ९६ ॥ सम्पूज्य वह्निं द्विजपुङ्गवांश्च माङ्गल्यमाल्प्यं च भोजयित्वा ॥ विप्रान्प्रभूतैरमृतोल्पतोयैस्तैः सदक्षिणांस्तांश्च
३३