विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तु सिक्तेन वृद्धिर्भवति शाखिनाम् ॥ २२ ॥ ततः प्रधानतो वक्ष्ये द्रुमाणां दोहदान्यहम् ॥ मत्स्योदकेन शीतेन चाम्राणां सेक इष्यते ॥ २३ ॥ मृद्वीकानां तथा कार्यस्तेनैवं रिपुसूदन ॥ पक्वामृधिरं चैव दाडिमानां प्रशस्यते ॥ २४ ॥ तृणं देयं च भव्यानां मद्यं च बकुलद्रुमे ॥ विशेषात्कामिनीवक्त्रसंसर्गात्तु गुणं च यत ॥ २५ ॥ प्रशस्तं चाप्यशोकानां कामिनीपादताडनम् ॥ सृगालमांसातोयं च नारङ्गाक्षोटयोर्हितम् ॥ २६ ॥ मधुयष्ट्युदकं चैव बदराणां प्रशस्यते ॥ गन्धोदकं च गोमांसं कतकानां प्रशस्यते ॥ २७ ॥ क्षीरसेकेन भवति सतपर्णो मनोहरः ॥ मांसपूतो वसामज्जासिक्तः कुरबके हितः ॥ २८ ॥ पूतिमत्स्यैर्युतं पूतिकर्पासाफलमेव च ॥ आहिर्मेदस्य॑ सेकोऽयं पाटलेषु च शस्यते ॥ २९ ॥ कपित्थबिल्वयोः सेकं गुडतोयेन कारयेत् ॥ जातीनां मल्लिकायाश्च गन्धतोयं परं हितम् ॥ ३० ॥ तथा कुब्जकजातीनां कूर्ममांसं प्रशस्यते ॥ खर्जूरनारिकेरैणां वंशस्य कदलीस्य च ॥ ३१ ॥ लवणेन सतोयेन सेको वृद्धिकरः स्मृतः ॥ विडङ्गं तण्डुलोपेतं मत्स्यमांसं भृगूत्तम ॥ सर्वेषामविशेपेण दोहदं परिकल्पयेत् ॥ ३२ ॥ एवङ्कृते चारुपलाशपुष्पाः सुगन्धिनो व्याधिविवि- र्जिताश्च ॥ भवन्ति नित्यं तरवः सरम्याश्चिरायुषः साधुफलान्विताश्च ॥ ३३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे वृक्षायुर्वेदवर्णने नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३० ॥ ॥ पुष्कर उवाच ॥ दुर्गे सर्वगुणोपेते वास्तुतक्षणसंयुते ॥ वसन्र्व्वयव्येयकोशं धर्मेण पृथिवीपतिः ॥ १ ॥ प्रजानां पालनं कार्यं तत्र स्थाने महीक्षिता ॥ स्वदेशे देवतायाश्च कृता राज्ञः पुरातनैः ॥ २ ॥ दायं वित्तं जनं तासां प्रयत्नेन च पालयेत् ॥ देवद्रव्यापहारोण राजा नरकमृच्छति ॥ ३ ॥ अस्मिन्नपि तथा लोके प्राप्नोति च पराभवम् ॥ पालयन्ति महीं देवाः पूजिताः पृथिवीक्षिता ॥ ४ ॥ देवापत्तिमिदं सर्वं भूतलं द्विजपुङ्गव ॥ धूपदीपनमस्कारपुष्पमाल्यानुलेपनैः ॥ ५ ॥ रत्नानुसम्प्रदानैश्च पूजनीयाः सुरोत्तमाः ॥ पूजिताः पूजयन्त्येते चायुषा यशसा श्रिया ॥ ६ ॥ प्राप्यते देवताभक्त्या चानुष्ठाने महत्पदम् ॥ पूजिताः संप्रयच्छन्ति कामान्नॄणां मभीप्सितान् ॥ ७ ॥ एकमप्याश्रितो देवं राजा भागवतन्दन ॥ सर्वासां पूजनं कुर्याद्देवतानामसंशयम् ॥ ८ ॥ देवतानां न चोच्छिन्द्यात्पूर्वं दायं कथञ्चन ॥ प्राक्स्थितं तन्न चोच्छिन्द्यान्न च छिन्द्यात्तथा नवम् ॥ ९ ॥ तच्छेत्ता नरकं याति सह पूर्वैः पितामहैः ॥ अपि स्वल्पं न हर्तव्यं देवद्रव्यं विजानता ॥ १० ॥ स्वल्पस्यापि फलं घोरं यस्माजन्मान्तरे भवेत् ॥ षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ॥ ११ ॥ देवद्रव्यापह

---

१ 'मधुस्म' इति ख० । २ 'पूतिस्रजा' इति ख० । ३ 'अतिमेद्यस्य' इति ख० ।