विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२००॥

द्वि० खं० अ० ३७

और्ध्वदेहिककार्येषु युक्ता भर्तुः समाचर ॥४४॥ नानुगन्तुमसौ शक्तस्त्वया लोकान्तरं गतः ॥ पतिव्रताऽसि तेन त्वं मुहूर्तमपिदृश्यसि ॥४५॥ गुरुशुश्रूषणाद्भद्रे तथा सत्यवतो महत् ॥ पुण्यं समार्जितं येन नयाम्येनमहं स्वयम् ॥ ४६ ॥ एतावदेव कर्तव्यं पुरुषस्य विजानतः ॥ मातः पितुश्च शुश्रूषा गुरोश्च वरवर्णिनि ॥ ४७ ॥ गुरुद्वितयमेतच्च सदा सत्यवता वने ॥ ४८ ॥ पूजितं पूजितस्वर्गेस्तदानेन चिरं शुभे ॥ तपसा ब्रह्मचर्येण त्वमिशुश्रूषया तथा ॥४९॥ पुरुषाः स्वर्गमायान्ति गुरुशुश्रूषणेन च ॥ आचार्यश्च पिता चैव माता भ्राता च पूर्वजः ॥ ५०॥ नार्तेनाप्यवमन्तव्या ब्राह्मणेन विशेषतः ॥ आचार्यो ब्रह्मणो मूर्तिः पिता मूर्तिः प्रजापतेः ॥५१॥ माता पृथिव्या मूर्तिस्तु भ्राता वै मूर्तिरात्मनः ॥ यन्मातापितरौ क्लेशं सहेते सम्भवे नृणाम् ॥ ५२ ॥ न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि ॥ तयोर्नित्यं प्रियं कुर्यादाचार्यस्य च सर्वदा ॥ ५३ ॥ तेष्वेव त्रिषु तुष्टेषु तपः सत्यं समाप्यते ॥ तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते ॥ ५४ ॥ न तैरनभ्यनुज्ञातो धर्ममन्यं समाचरेत् ॥ त एव हि त्रयो लोकास्त एव त्रय आश्रमाः ॥ ५५ ॥ त एव च त्रयो वेदास्त एवोक्तास्त्रयोऽग्नयः ॥ पिता वै गार्हपत्योऽग्निर्माताग्निर्दक्षिणः स्मृतः ॥ ५६ ॥ गुरुराहवनीयस्तु अग्निस्त्रेता गरीयसी ॥ त्रिष्व प्रमाद्येन्नेतेषु त्रीँल्लोकाञ्जयते गृही ॥ ५७ ॥ स हि दिव्येन वपुषा देववद्दिवि मोदते ॥ इमं लोकं मातृभक्तः पितृभक्तस्तु मध्यमम् ॥ ५८ ॥ गुरुशुश्रूषया त्वेवं ब्रह्मलोकं समश्नुते ॥ सर्वं तस्याहृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृताः ॥ ५९ ॥ अनादृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफलाः क्रियाः ॥ यावत्रयस्ते जीवेयुस्तावन्नान्यत्समाचरेत् ॥ ६० ॥ तं तु निवेद्यैतेभ्यो मनो वचनकर्मभिः ॥ त्रिष्वेतेष्वितिकृत्यं हि पुरुषस्य समाप्यते ॥ ६१ ॥ एष धर्मः परः साक्षादुपधर्मोऽन्य उच्यते ॥ गुरूञ्जारतिभर्त्ता त्वं च साध्वी पतिव्रता ॥ ६२ ॥ विनिवर्त्तस्व धर्मज्ञे ग्लानिर्भवति तेऽधुना ॥ सावित्र्युवाच ॥ पतिर्हि दैवतं स्त्रीणां पतिरेव परायणम् ॥ ६३ ॥ अनुगम्यः स्त्रिया साध्व्या पतिः प्राणधनेश्वरः ॥ मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः ॥ ६४ ॥ अमितस्य हि दातारं भर्त्तारं का न पूजयेत् ॥ नीयते यत्र भर्त्ता मे स्वयं वा यत्र गच्छति ॥ मयापि तत्र गन्तव्यं यथाशक्ति सुगोत्तम ॥ पतिमादाय गच्छन्तमनुगन्तुमहं यदा ॥ ६५ ॥ त्वां देव न हि शक्ष्यामि तदा त्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ मनस्विनी तथा का च वैधव्यात्क्लिश्यिता ॥ ६७ ॥ मुहूर्तमपि जीवेत् मण्डनाईह्मणिखण्डिता ॥ यम उवाच ॥ पतिव्रते महाभागे परितुष्टोऽस्मि ते शुभे ॥ ६८ ॥ विना सत्यवतः प्राणान्वरं वरय मा चिरम् ॥ सावित्र्युवाच ॥ विनष्टचक्षुषो राज्यं चक्षुषा सह कामये ॥ द्युत्तराजयस्य धर्मज्ञ श्वशुरस्य महात्मनः ॥ ६९ ॥