विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

ल्लस्थः शिरःशोफो गलग्रहः ॥ अभ्यङ्गः कटुतैलेन तत्र तेष्वेव शस्यते ॥ १७ ॥ यवैः स्निग्धैश्चकुलत्थैश्च ततः स्वेदं प्रयोजयेत् ॥ मृदूकृते ततः
शोफे नस्यकर्म समाचरेत् ॥१८॥ वचा......सैन्धवं स्वरसो रसः ॥ कृष्णाशिग्रुद्भूतैर्गर्भैः कृत्वा नस्यं न सीदति ॥१९॥ निशा ज्योतिष्मती पा
ठा कृष्णा कुष्ठा वचा मधु ॥ जिह्वास्तम्भे च लेपोऽयं गुडमूत्रयुतो हितः ॥ २० ॥ तिलैर्युक्ता रजन्या च निम्बपत्रैश्च योजिता ॥ शोधिण
शोधनी पिण्डी सर्पिषा व्रणरोपणी ॥ २१ ॥ अभिघातेन खञ्जन्ति येनाश्वास्तीव्रवेदनाः ॥ परिषेकाक्रिया तेषां तैलेनाशु रुजापहा ॥२२॥
दोषकोपाभिघाताभ्यां तिलैर्जे जृम्भते सदा ॥ शान्तिर्मध्वज्यवन्ध्याभ्यां पक्वाभिर्मत्रे व्रणे क्रमः ॥ २३ ॥ अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षमधूकत्वक्कषायकैः॥
प्रभूतसलिलैः क्वाथः सुखोष्णो व्रणशोधनः ॥ २४ ॥ शताह्वा नागरं रास्ना मञ्जिष्ठाकुष्ठसैन्धवैः ॥ देवदारुवचायुग्ममजनौरक्तचन्दनैः ॥ २५ ॥
तैलं सिद्धं कषायेण गुडूच्या पयसा सह ॥ प्रक्षीणे बस्तिनस्तस्य च योज्यं सर्वत्र लंघने ॥ २६ ॥ रक्तस्रावो जलौकाभिर्निबन्धांते नेत्ररोगिणः ॥
खदिरोदुम्बराश्वत्थकषायेण च धावनम् ॥ २७ ॥ धात्रीदारुबलातिक्ताप्रियङ्ककुमैः समैः ॥ गुडूच्या कृतकः कल्को हितमुष्णाम्लवम्बितै ॥
॥ २८ ॥ उपान्ते च शिरास्रावो मुक्तरोधे तथैव च ॥ क्षिप्तकारिणि दोषे च सद्यो वेधनमिष्यते ॥ २९ ॥ गोशकृत्सर्जिकामधुरजनीतिलस
र्षपैः ॥ गवां मूत्रेण पिष्टैश्च मर्दनं कण्डुनाशनम् ॥ ३० ॥ सितामधुयुतः क्वाथो वाशि कायाः सशर्करः ॥ रक्तपित्तहरः पानाद्श्व
कर्णात्तथैव च ॥ ३१ ॥ आमे परिणते पक्के पक्वमांसे जरां गते ॥ पक्वमांसयुतं नेत्रं सर्वं जीर्णं प्रशस्यते ॥ ३२ ॥ सप्तमंसतमे देयमश्वानां
लवणं दिने ॥ तथा मुक्तवतां देया परिपाने तु वारुणी ॥ ३३ ॥ जीवनीयैः सुमधुरैर्मुद्वीकाशर्करायुतैः ॥ सर्पिष्पक्वैर्बिकैः
शरादि प्रतिमानं सपक्षकम् ॥ ३४ ॥ विडङ्गपिप्पलीधान्यशताह्वारोहिसेन्धवैः ॥ सावित्रैश्चेस्तरज्ञाणां प्रतिपानं हिमागमे ॥ ३५ ॥
रोजं प्रियङ्गुका रास्ना पिप्पलीविश्वभेषजैः ॥ सक्षौद्रैः प्रतिपानं स्याद्वसन्ते कफनाशनम् ॥ ३६ ॥ प्रियङ्गुपिप्पलीरोद्रैयष्ट्याह्वैः
समधोपदैः ॥ निदाघे ससुडा देया मदिरा प्रतिपानके ॥ ३७ ॥ भद्रकाष्ठा सल्वणं पिप्पल्या विश्वभेषजम् ॥ भवेत्तैलैर्युतैरभिः
प्रतिपानं घनागमे ॥ ३८ ॥ निदाचावृतपित्तानां क्षरन्मन्दोष्णशोणिताः ॥ प्रावृडभिप्रवृत्तोषाश्च पिबेयुर्वाजिनो घृतम् ॥ ३९ ॥ पिबेयुर्वा
जिनस्तैलं कफवातवधिकास्तु ये ॥ स्नेहव्यापादवेधंयां तेषां कार्यं विरूक्षणम् ॥ ४० ॥ त्र्यहं यवागू रूक्षा स्यात्सुरा च लवणाम्विता ॥
भोजने तक्रसंयुक्तं हेष वै रूक्षणे विधिः ॥ ४१ ॥ प्रायोगिकस्तथा देयो बस्तिस्तस्य निरत्ययः ॥ ये पिबन्ति हयाः स्नेहं तेषां बस्तिं न दाप