विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

पश्चाद्गव्ये तु रत्नैश्च पताकाभिश्च भार्गव ॥ ११४॥ स्थालीपाकेन धातारं पूजयेत्तदनन्तरम् ॥ सप्ताहं चात्र कर्तव्यं तथा ब्राह्मणभोजनम् ॥ ११५ ॥ अष्टमेऽहनि विप्राणां तथा देया च दक्षिणा ॥ काञ्चनं रजतं गाञ्च भुवं चात्मानमेव वा ॥ ११६ ॥ दन्तजन्मनि मासान्त्यसम्भवे सप्तमादपि ॥ अष्टमेऽहनि विप्राणां शृणु स्नानमतः परम् ॥११७॥ भद्रासने निवेश्यैनं मृद्भिर्मूलैः फलैस्तथा ॥ सर्वौषधैः सर्वगन्धैः सर्वबीजैस्तथैव च ॥११८॥ स्नापयेत्पूजयेच्चात्र वह्निं सोमं समीरणम् ॥ पूर्वतश्च तथा ख्यातान्देवान्देवं च केशवम् ॥११९॥ एतेषामेव जुहुयाद्वृतमग्नौ यथाविधि ॥ ब्राह्मणानां च दातव्या ततः पूजा च दक्षिणा ॥ १२० ॥ ततस्त्वलंकृतं बालं चासने तूपवेशयेत् ॥ आसनं छत्रसुशभं बीजैरस्तं स्नापयेत्ततः ॥ १२१ ॥ सुस्त्रियैर्बालकानां च तैश्च कार्यं च पूजनम् ॥ पूज्याश्चाविधवा नार्यो ब्राह्मणाः सुहृदस्तथा ॥ १२२ ॥ प्राप्तेऽथ पञ्चमे वर्षे त्वम्पुते जनार्दने ॥ प्रतिपदां तथा षष्ठीं वर्जयित्वा तथाष्टमीम् ॥१२३॥ रिक्तां पञ्चदशीं चैव सौरभौमादिने तथा ॥ ध्रुवाणि याम्यं च तथा नक्षत्राणि विवर्जयेत्॥१२४॥ सौम्यवर्गेऽथरे लग्ने हिते तत्र नवांशके ॥ त्रिकोणकेन्द्रगाः सौम्याः पापाश्चोपचये शुभाः ॥ १२५ ॥ नक्षत्राणां विवर्ज्यानां मुहूर्तांश्च विवर्जयेत् ॥ एवं सुनिश्चिते काले विद्यारम्भं च कारयेत् ॥ १२६ ॥ पूजयित्वा हरिं लक्ष्मीं तथा देवीं सरस्वतीम् ॥ सुधियां सूत्रकारांश्च स्वां विद्यां च विशेषतः ॥ १२७ ॥ एतेषामेव देवानां नाम्ना तु जुहुयाद्धृतम् ॥ दक्षिणाभिद्विजेन्द्राणां कर्तव्यं चात्र पूजनम् ॥ १२८ ॥ धात्र्युत्सङ्गादथादाय बालं तु कृतवापनम् ॥ स्वलंकृतं प्रदातव्यमुत्सङ्गे तु तदा गुरोः ॥ १२९ ॥ गुरुश्चात्र भवेद्विद्वान्स्नातः शुचिरम्बरः शुचिः ॥ प्राङ्मुखं तं तु निक्षिप्य गुरुरप्यथ भार्गव ॥ १३० ॥ प्राङ्मुखः सखुवासीनो वारुणाशासुखं शिशुम् ॥ अध्यापयेत्तु प्रथमं कुर्याद्ब्राह्मोऽपि वन्दनम् ॥ १३१ ॥ ब्राह्म णानां गुरूणां च देवतानामनन्तरम् ॥ ततस्तु पूज्या वित्तेन धात्री राम गुरुस्तथा ॥ १३२ ॥ दक्षिणाभिर्द्विजेन्द्राणां कर्तव्यं तर्पणं तथा ॥ ततः प्रभृत्यनध्यायान्नैर्वांच्वैर्जयेत ॥ १३३ ॥ अष्टमीद्वितयं राम पक्षान्ते च दिनद्वयम् ॥ अशेोचमिन्दुयात्रां च भूकम्पं राहुदर्शनम् ॥ १३४ ॥ व्यतीतं वाप्यहोरात्रमुल्कापातं च भार्गव ॥ अकास्तनितं चैव निर्ज्योतिषमथास्वरम् ॥ १३५ ॥ तथा काले प्रचण्डश्व यदा वायुस्तदा भवेत् ॥ प्रदीपे चायसंत्रेदे चेत्यवृक्षचतुष्पथे ॥ १३६ ॥ गोयाने कुञ्जरे चाश्वे न च नावि तथा भवेत् ॥ श्वशृगालरवे घोरे तथा च खरानस्वने॥१३७॥ तथा वाग्दिशशब्दे च तथैव नगरोत्सवे ॥ १३८ ॥ कालेष्वेतेषु मयोदितेषु पठन्ति ये नाम न तेषु विद्या ॥ फलं प्रयच्छेत्यथवाऽदिरात्रोलोके परे वा यदि वाऽपि चास्मिन् ॥ १३९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा० सं० रामं प्रति पुष्करोपाख्याने बालतन्त्रो नाम द्विपञ्चाशत्तमो