विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२१४॥ द्वि० खं० अ० ५६ ॥२१४॥

भोज्ये जीर्णाश्च शालयः ॥ १७ ॥ निम्बपर्पटको शाकौ छागलानां तथा रसः ॥ विडङ्गं मरिचं शुण्ठी कुष्ठं रोधं ससर्जकम् ॥ १८ ॥ मनःशिलैः कृतो लेपः कुष्ठहा मूत्रपेषितः ॥ अपूपसक्तुकलमाषवाजाद्या मेहिनां हिताः ॥ १९ ॥ यवान्नविकृतिःशुद्धाः कुलत्था जीर्णशालयः ॥ तिक्तवृक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च ॥ २० ॥ तैलानि तिलशिग्रूत्था विभीतकदुद्भवानि तु ॥ अनभिष्यन्दि यच्चान्यद्भोजने तत्प्रशस्यते ॥ २१ ॥ मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थितं च यत् ॥ जाङ्गलरसवरैः प्रोक्तो भोजने राजयक्ष्मिणाम् ॥ २२ ॥ कुलत्थमुद्गकालंबुशुष्कमूलकजाङ्गलैः ॥ यूषैर्वा वार्तिकैः स्निग्धैर्ह्रद्वैर्दाडिमसाधितैः ॥ २३ ॥ मातुलुङ्गरसोन्मिश्रैर्दाडिमाम्वोपिदंस्कृतैः ॥ यवगोधूमशाल्योत्थैर्भोजयेद्व्यञ्जनैः पयः ॥ २४ ॥ दशमूलफलाम्लारत्नान्कुलत्थेरुपसाधितैः ॥ पयोव्यूपुरसक्वाथः श्वासहिक्कानिवारणः ॥ २५ ॥ शुष्कमूलककोलत्थोमज्जोजांगलेन रसैः ॥ यवगोधू- मशाल्यन्नं जीर्णशौंडार्सं समाचरेत् ॥ २६ ॥ जीर्णं पक्वरसं शीचुमाद्रीकाँस्त्वथ वा पिबेत् ॥ शोथ्यान्सगुडकां पथ्यां खाद्वा गुडप्लवान्भक्षान् ॥ ॥ २७ ॥ चित्रं विचित्रकं चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ ॥ पुराणयवगोधूमशालयो जाङ्गलं रसम् ॥ २८ ॥ मृतामलकखर्जूरमृद्वीकाबदराणि च ॥ मधुसर्पिःप्रयुक्तकं निम्बपर्पटको वृष्यं ॥ २९ ॥ तक्रेणबुद्ध्वाचतुरस्यन्ते सततं वातरोगिणाम् ॥ हृद्रोगिणे प्रदातव्यं प्रयत्नेन विरेचनम् ॥३०॥ पिप्पलीनां प्रयोगश्च प्रसूते धर्मिणस्तथा ॥ चकार नाडीं शीघ्रेण युक्ता च शिशिराम्भसा ॥ ३१ ॥ युक्तसौवर्चलाजामिषमथ शस्तं मदात्यये ॥ सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेत क्षतवान्नरः ॥ ३२ ॥ क्षयं मांससहारो वह्निंलक्षणमाजयत् ॥ शालयो भोजने शक्ता नीवारकलमादयः ॥ ३३ ॥ यवान्नविकृतिमांसं शाकं सौवर्चलं सुधीः ॥ पथ्यं तथैव तासां च मण्डं तक्तं च वारुणी ॥ ३४ ॥ मुस्ताम्ब्यास्तथा लेपः चित्रकेण हरिद्रया ॥ यवान्नविकृतिः शालिवास्तुको च सुवर्चलम् ॥ ३५ ॥ त्रपुसो चारुगोद्यमाः क्षीरैक्षुघृतसंयुताः ॥ मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः ॥ ३६ ॥ लजा सक्तु तथा क्षौद्रं शाल्यं मांसप्रहृपकम् ॥ वृन्ताकालंबुगिरिव्रिक्षुद्भिद्वाः पानकानि च ॥ ॥ ३७ ॥ शाल्यन्त्रं तोयपयसी केवलोष्णेनाश्रितेऽपि वा ॥ तृष्णाग्ना वृत्तयुर्डेगुलिका वा मुखे धृता ॥ ३८ ॥ यवान्नविकृतिंयूषं शुष्कमूलकजं तथा ॥ शाकं पटोलवार्त्ताभ्रूमरुस्तम्भाविनाशनम् ॥ ३९ ॥ मुक्ताढकमसूरानपामार्ततोर्जाडलैस्तथा ॥ ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलिकैः ॥ ४० ॥ यूषैः पुराणगोधूमयवशल्यन्नमभ्यसेत् ॥ विसर्पे सर्पिसालोढमृद्वीकादाडिमोदरः ॥ ४१ ॥

---

१ ‘शफरीकायम्’ इति पुस्तके ।
२ ‘रुढी’ इत्यपि पाठः ।