विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ष० ॥२१५॥
द्वि० खं० अ० ५६

शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज ॥ नस्यकर्मणि वर्त्तौ च तथा भृङ्गे च भार्गव ॥ ६९ ॥ तैलेनैव परं विद्यात्स्नेहपाने तथा घृतम् ॥
स्वेदनीयः परो वह्निः सिताम्भःस्तम्भनं परम् ॥ ७० ॥ त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा ॥ बस्तिविरेके वमनं तैलं सर्पिस्तथामधु ॥७१॥
रक्तपित्ते बला रास्ना क्रमेण परमौषधम् ॥ शरीरमानसांस्तु सहजा व्याधयो मताः ॥ ७२ ॥ शारीरज्वरकुष्ठाद्याः क्रोधाद्या मानसा मताः ॥
आगन्तवोऽभिघातोत्थाः सहजाः क्षुत्तृषादयः ॥ ७३ ॥ शारीरागन्तुनाशाय सततं सूर्यवासरे ॥ गुडराज्यलवणोपेतं सहिरण्यं द्विजातये ॥७४॥
दद्याच्च धूपं धर्मज्ञ प्रीणयेच्च दिवाकरम् ॥ आरोग्येनेतरान्कामान्प्राप्नोति कामांश्च मनसेप्सितान् ॥ ७५ ॥ सततं दिवसे चान्द्रे स्नानमभ्यङ्गपूर्वकम् ॥
यः प्रयच्छति विप्राय सोऽपिरोगैर्विमुच्यते ॥ ७६ ॥ शनैश्चरादिने दत्त्वा तैलं विप्रेषु शक्तिसः ॥ नित्यमेव महाभाग रोगनाशनमाप्नुयात् ॥ ७७ ॥
आज्यस्नूतं सकलं मासं प्रत्यहं गोऽसृग्द्विजान् ॥ भोजयित्वा महाभाग रोगनाशनमाप्नुयात् ॥७८॥ स्नापयित्वा तथा लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः ॥
घृतेन पयसा चैव सर्वरोगैर्विमुच्यते ॥ ७९ ॥ गात्रव्याधिहरैश्चूर्णेस्त्रिमध्वाप्लुतमर्चयेत् ॥ घृतैश्च ब्राह्मणाञ्छ्रेणीः सर्वरोगैर्विमुच्यते ॥ ८० ॥
यस्मिन्भे व्याधिमाप्नोति कृत्वा तस्य बलिक्रियाम् ॥ पूजाविधानेन राम तस्माद्रोगाद्विमुच्यते॥८१॥कर्त्तव्यमथवा स्नानं तथारोग्यविवर्धनम् ॥
आरोग्यदां द्वितीयां वा प्रतिपद्वा भृगूत्तम ॥ ८२ ॥ कर्तव्यं वैष्णवं वापि व्रतमारोग्यकारकम् ॥मानसानां निजानां च तथा चैवाविपत्तये ॥८३॥
शरणं देवदेवेशं व्रजेत मधुसूदनम् ॥ सर्वगं तं जगन्नाथमजेयं पुरुषोत्तमम् ॥ ८४ ॥ स्तुवन्नामसहस्रेण व्याधीन्सर्वान्व्यपोहति ॥
दोषधातुमलाधारं शरीरं प्राणिनां द्विज ॥ ८५ ॥ वातपित्तकफा दोषा धातवश्च तथा शृणु ॥ भुक्तं पक्वाशयादन्नं द्विधा याति भृगूत्तम ॥ ८६ ॥
अंशेनैकेन किट्टत्वं रसतां चापरेण च ॥ किट्टभागो मलस्तत्र विण्मूत्रस्वेददूषकः ॥ ८७ ॥ नासामलं देहमलं तथा कर्णमलं च यत् ॥ रसभागं
रसं तत्र सम्यक्शोणिततां व्रजेत् ॥ ८८ ॥ मांसं रक्तत्ततो मेदो मेदसोऽस्थीं च सम्भवः ॥ अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्लं शुक्राद्गर्भ ततो रसः ॥८९॥
सर्वेषामेव धातूनां सारमोजः प्रकीर्तितम् ॥ देशं सात्म्यं च यां शक्तिं कालं प्रकृतिमैव च ॥९० ॥ ज्ञात्वा चिकित्सितं कुर्याद्रूपजस्य तथा बलम् ॥
तिथिं रिक्तां दिनेशं च तथैव च कुजार्कजौ ॥ ९१ ॥ दारुणेष्वपि चक्राणि वर्जयेद्रूपजे सदा ॥ हरेर्गोविन्दचन्द्रार्कसुराग्नीन्प्रतिपूज्य च॥ ९२ ॥
श्रुत्वा मन्त्रमिमं विद्वान्भेषजारम्भमाचरेत् ॥ ब्रह्मकृशाश्विविहगेन्द्रसूर्यचन्द्रार्कनलानिलाः ॥ ९३ ॥ ऋषय ओषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते ॥

॥२१६॥

---

१ च रोगाणां इति ख० ।