विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

हिक्काः ॥ १२० ॥ कृशशीतव्यवायाध्वगुरु कर्म प्रवर्त्तते ॥ कट्वम्ल म जलक्षारैरुद्देहे शौचञ्च कुर्व्वति ॥ १२१ ॥ विवर्दिनां तथोष्णानामुषेवेध्वनिषेविणाम् ॥ पित्तं प्रकोपमायाति भयेन च तथा द्विज ॥ १२२ ॥ अत्यंबुपानविषमभोजिनां भुवि शायिनाम् ॥ रूक्ष्मा प्रकम्पयत्यग्निं तथा ये चाल्पभोजनाः ॥ १२३ ॥ वातपित्तकफोत्यानि सर्वरोगाणि देहिनाम् ॥ लक्षणैर्लक्षणं विद्वांस्तन्मेतच्छृणुसत्तत्त्वतः ॥ १२४ ॥ अस्थिभङ्गः कषायित्वमास्ये शुष्कास्यता तथा ॥ जृंभणं लोमहर्षश्च वातिकस्यान्यविक्षयः ॥ १२५ ॥ नखनेत्रशिरोगण्डं च पीतता कटुका मुखे ॥ तृष्णा दाहोऽरुता चैव पित्तव्याधिनिदर्शनम् ॥ १२६॥ आलस्यं च प्रसेकश्च गुरुता मधुरास्यता ॥ उष्णाभिलाषिता चेति श्लैष्मिके व्याधिलक्षणम् ॥ १२७ ॥ शिरोधोषोन्नमन्नं ससुखा च शय्या मनोऽनुकूलाः सुहृदः कथाश्च ॥ अभ्यंजनं चाप्यहितत्वपानं वातप्रकोपप्रशमाय दृष्टम् ॥ १२८ ॥ सरांसि वाप्यः सरितः सुशीताश्चन्द्रांशुचन्दनपङ्कलेपाः ॥ मनोविनोदाश्च शमं प्रयाति विलासस्रग्वं मरुतः प्रहर्षात् ॥ १२९ ॥ सर्वमप्यतिपशाम्यथैकमर्का त्वमपोषधीं गम निबोध गुह्याम् ॥ भक्तिः प्रमादाद्वरदस्य विष्णोर्या सर्वकर्मैः पुरुषं पुनक्ति ॥ १३० ॥ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा० सं० पुरुषचिकित्सानाम षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५६ ॥ ॥ राम उवाच ॥ ॥ आरोग्यकरणं नाम द्वितीया प्रतिपत्तथा ॥ आरोग्यदं व्रतं चैव वैष्णवं कथयस्व मे ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥ ॥ अनिष्टातु महाभाग यजमानपुरोहितौ ॥ उपोष्य वारुणं स्नानं यजमानस्य कारयेत् ॥ २ ॥ कृत्वा कुम्भास्ततं साग्रं शंखशुक्त्याफलोदकैः ॥ भङ्गलानोतविद्दैस्तैः स्नातश्चेवाहताम्बरः ॥ ३ ॥ केशवं वारुणं चन्द्रं नक्षत्रं वरुणं तथा ॥ पूजयेत्प्रयतो गम गन्धमाल्योनुलेपनैः ॥ ४ ॥ ॥ धूपदीपनमस्कारैर्नक्तंवा चेत्रवान्त्सपद्य ॥ देवतानां यथोक्तानां कुर्वीत हवनं तथा ॥ ५ ॥ सर्वोषधैस्तथाऽनेन यथाशक्ति विधानतः ॥ कुरुवे वाससी देयं रक्तकुम्भं च काञ्चनम् ॥ ६ ॥ ब्राह्मणानां प्रदातव्या वित्तशक्त्या च दक्षिणा ॥ शमीशाल्मलिजैः पत्रैर्दशभ्रेण तथैव च ॥ ७ ॥ त्रिबृतस्त बलिः कार्यः सर्वयोगविनाशनः ॥ शाकानि हरेतं माल्यं सर्वसस्यानि वामसी ॥ वरुणायाशु निक्षिप्य गन्धैर्धूपैर्निवेदयेत् ॥ ८ ॥ अलक्ष्मीयमानस्य हि वारुणं तं स्नातित द्रानेन कृतेन सम्यक् ॥ रोगाः समस्ताः प्रशमं प्रयान्ति वक्षस्तथा मोक्षमवाप्नुयाच्च ॥ ९ ॥ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वित्तीयखण्ड मा० सं० गमं प्रति पुष्करोपाख्याने शतभिषास्नानवर्णनं नाम सप्तपञ्चाशतत्तमोऽध्यायः ॥ ५७ ॥ ॥ पुष्कर उवाच ॥ ॥ पापशुक्लबिद्वितीयायां गवां शुक्लोदकेन तु ॥ सात्वा शुक्माम्बरी भूत्वा सूर्य्यस्तं समुपोगते ॥ १ ॥ बालेन्दोः पूजनं कृत्वा गन्धमाल्यानुलेपनैः ॥ धूपदीपनमस्कारस्तथा चैवा ॥ २१६ ॥