विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२१७॥

द्वि० खं० अ० ६१

फाणितं च गुडं चैव तथा मत्स्याण्डिका शुभा ॥ खण्डं च शर्करां चैव क्रमशो विनिवेदयेत् ॥ ९ ॥ क्षीरवृक्षस्य समिधस्तथा दूर्वांस्तिलानपि ॥ सिद्धार्थकान्यथाज्यं च भावयेद्दिवसक्रमात् ॥ १० ॥ अनिरुद्धाय देवाय प्रद्युम्नाय तथैव च ॥ संकर्षणाय देवाय वासुदेवाय चाप्यथ ॥ ११ ॥ नाम्ना तु जुहुयाद्देहि प्रणवेनान्तिमंऽहनि ॥ अयः सीसं तथा ताम्रं रजतं कनकं तथा ॥ १२ ॥ दक्षिणाथं प्रदातव्यं द्विजेभ्यो दिवसक्रमात् ॥ नक्तं च गौरसप्रायं भोक्तव्यं तैलवर्जितम् ॥ १३ ॥ भूशोषनं च कर्तव्यं देवस्य पुरतस्तथा ॥ गीतवाद्यस्तवेनैव पूजयेद्दिनपञ्चकम् ॥ १४ ॥ एवं संवत्सरं कृत्वा सर्वरोगान्व्यपोहति ॥ ग्रहणे च व्रतस्यास्य न कालनियमः स्मृतः ॥ १५ ॥ नित्याभ्यासेन चैवास्य विष्णुलोके महीयते ॥ व्रतं श्रेष्ठमिदं प्रोक्तं मया ते भृगुनन्दन ॥ १६ ॥ धन्यं यशस्यं पितृनाशकारि सौभाग्यदं पापहरं पवित्रम् ॥ आयुष्यमग्र्यं सुगतिप्रदं च व्रतोत्तमं विघ्नविनाशनं च ॥ १७ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा०सं० रामं प्रति पुष्करोपाख्याने आरोग्यव्रतनाम षष्ठितमोऽध्यायः ॥ ६० ॥ पुष्कर उवाच ॥ राजधर्मव्रतं श्रेष्ठं कृत्वा पुरुषविग्रहम् ॥ पुरुषान्विनियुञ्जीत चोत्तमाधममध्यमेषु ॥ १ ॥ ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामाधिपं तथा ॥ शताम्रामाधिपं चापि तथैव विषयेष्वथ ॥ २ ॥ तेषां भागविभागाश्च भवेत्कर्मानुरूपतः ॥ नित्यमेव तथा कार्यं तेषां चारैः परीक्षयेत् ॥ ३ ॥ ग्रामदोषान्समुत्पन्नान्यामेशः प्रशमं नयेत् ॥ अशक्तौ देशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत् ॥ ४ ॥ श्रुत्वा तु देशपालोऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् ॥ सोप्यशक्तः शतेषाय यथावद्विनिवेदयेत् ॥ ५ ॥ शतेशो विषयेषाय सोपि राज्ञे निवेदयेत् ॥ अशक्तौ शक्तिमान् राम स्वयं युक्तिमुपाचरेत् ॥ ६ ॥ राजा सर्वात्मना कुर्याद्विषये राम रक्षणम् ॥ वित्तमाप्नोति धर्मेण विषयाच्च सुरक्षितात् ॥ ७ ॥ द्विगुधातसमर्थः स्याद्वित्तवानेव पार्थिवः ॥ परंकोप मदेषु वित्तवानेव मुच्यते ॥ ८ ॥ वित्तवानेव सहति दुर्दिषमपि विग्रहम् ॥ बहुदण्डानपि परांस्तथा भिन्द्यान्नराधिपः ॥ ९ ॥ अल्पप्राणाः प्रजाः सर्वा धने तत्र प्रतिष्ठितम् ॥ धनवान्धर्ममाप्नोति धनवान्काममश्नुते ॥ १० ॥ यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ॥ यस्यार्थः स पुमाँल्लोके यस्यार्थः सोपि पण्डितः ॥ ११ ॥ अर्थेन हि विहीनस्य पुरुषस्याल्पमेधसः ॥ विच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ १२ ॥ विशेषो नास्ति लोकेषु पतितस्याधनस्य च ॥ पतितानां न गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति ॥ १३ ॥ धनहीनस्य भार्यापि नैव स्याद्वशवर्तिनी ॥ गुणोद्यमपि चौवाल्ये नैव कश्चित्प्रकाशयेत् ॥ १४ ॥ बान्धवा विनिवर्त्तन्ते धनहीनतया नरात् ॥ यथा पुष्पफलैर्हीनाच्छकुन्ता दिश पादपात् ॥ ॥ १५ ॥ दारिद्र्यमरणे चोभे केषांचित्सदृशे मते ॥ सत्यं ह्यसाद्दरिद्रस्य मृतः श्रेयान्नते मम ॥ १६ ॥ कोशं राज्यतरोर्मूलं तस्माद्यत्नं तद्

॥ २१७ ॥